ilmsarchashmalari@umail.uz +998 91-915-45-55 220100, Urganch shahri, Hamid Olimjon koʻchasi, 14-uy.
Arxiv / №3 · 2025 / Maqola
01.00.00 – FIZIKA-MATEMATIKA FANLARI

SIRT TO‘LQINLARI VA ULARNING TARQALISHI

Annotatsiya
O'ZBEKCHA

Ushbu maqolada sirt to‘lqinlarining fizikaviy xususiyatlari va ularning seysmologi-yadagi ahamiyati tahlil qilinadi. Sirt to‘lqinlari mexanik obyektlarning sirtga ta’siri natijasida hosil bo‘lib, ular bo‘ylama va ko‘ndalang tebranishlarning kombinatsiyasidan tashkil topadi. Maqolada Reley va Love to‘lqinlarining xususiyatlari, tarqalish shartlari hamda ularning zilzila vaqtida Yer yuzasida qanday hara-katlanishi batafsil bayon etilgan. Love to‘lqinlarining dispersiv xususiyati va Reley to‘lqinlarining zarra-chalar harakati retrograd ellips shaklida ekanligi ta’kidlanadi. Shuningdek, maqolada zilzilalar vaqtida global sirt to‘lqinlarining Yer bo‘ylab tarqalishi va seysmik yozuvlarda ularning ahamiyati muhokama qili-nadi.

Kalit so'zlar: sirt to‘lqinlari, seysmologiya, Reley to‘lqinlari, Love to‘lqinlari, zilzila, tebranish, to‘l-qin uzunligi, dispersiya, zarracha harakati, seysmik yozuvlar, P-to‘lqin, S-to‘lqin, teleseysmalar, global sirt to‘lqinlari, elastiklik nazariyasi.
РУССКИЙ

В данной статье анализируются физические свойства поверхностных волн и их значение в сейсмологии. Поверхностные волны возникают в результате воздействия механических объектов на поверхность и представляют собой комбинацию продольных и поперечных колебаний. В статье подробно рассматриваются свойства волн Рэлея и Лава, условия их распространения, а также их движение по поверхности Земли во время землетрясений. Отмечается дисперсионный характер волн Лава и то, что движение частиц в волнах Рэлея имеет форму ретроградной эллип-тической траектории. Кроме того, обсуждается распространение глобальных поверхностных волн по Земле во время землетрясений и их значение в сейсмических записях.

Ключевые слова: поверхностные волны, сейсмология, волны Рэлея, волны Лава, землетрясе-ние, колебание, длина волны, дисперсия, движение частиц, сейсмические записи, P-волна, S-волна, телесейсмы, глобальные поверхностные волны, теория упругости.
ENGLISH

This article analyzes the physical properties of surface waves and their significance in seismology. Surface waves arise due to the interaction of mechanical objects with the surface and consist of a combination of longitudinal and transverse oscillations. The article provides a detailed explanation of the characteristics of Reley and Love waves, their propagation conditions, and their movement on the Earth's surface during an earthquake. The dispersive nature of Love waves and the retrograde elliptical motion of Reley wave particles are highlighted. Additionally, the article discusses the global propagation of surface waves during earthquakes and their importance in seismic recordings.

Keywords: surface waves, seismology, Rayleigh waves, Love waves, earthquake, vibration, wave-length, dispersion, particle motion, seismic records, P-wave, S-wave, teleseisms, global surface waves, elasticity theory.

Maqola · PDF

Foydalanilgan adabiyotlar

  1. Lay, T.,& Wallace, T.C. (1995). Modern Global Seismology. Academic Press.
  2. Shearer, P.M. (2019). Introduction to Seismology. Cambridge University.
  3. Aki, K.,& Richards, P.G. (2002). Quantitative Seismology. University Science Books.
  4. Rayleigh, L. (1885). On Waves Propagated along the Plane Surface of an Elastic Solid. Proceedings of the London Mathematical Society, 17(1), p. 4–11.
  5. Love, A.E.H. (1911). Some Problems of Geodynamics. Cambridge University Press
  6. Stein, S.,&Wysession, M. (2003). An Introduction to Seismology, Earthquakes, and Earth Structure. Black-well Publishing.
← Songa qaytish