ilmsarchashmalari@umail.uz +998 91-915-45-55 220100, Urganch shahri, Hamid Olimjon koʻchasi, 14-uy.
Arxiv / №10 · 2026 / Maqola
01.00.00 – FIZIKA-MATEMATIKA FANLARI

ADRON–YADRO O‘ZARO TA’SIRLARIDA KO‘P PROTONLI HOLATLAR HOSIL BO‘LISH TALQINI

Annotatsiya
O'ZBEKCHA

Ishda yuqori energiyalarda adron–yadro va yadro–yadro o‘zaro ta’sirlarida ko‘p pro-tonli rezonans holatlarini tadqiq qilish bo‘yicha eksperimental ma’lumotlarning umumlashtirilgan tahlili keltirilgan. 3.37–4.2 A GeV energiyalardagi 12C12C to‘qnashuvlari, jumladan, ikki va uch protonli holatlar ko‘rib chiqilgan. Tor diproton holatlari, asosan, zaryad almashinish reaksiyalari va yadro–yadro to‘qna-shuvlarida kuzatilishi ko‘rsatilgan. Massasi M(ppp)=2920 MeV bo‘lgan va kichik kenglikka ega uch protonli rezonans holatining mavjudligi to‘rtta proton hosil bo‘ladigan hodisalarda tasdiqlangan. Olingan natijalar ko‘p protonli holatlarni nishon yadrosidagi α-klasterlarning parchalanishi bilan bog‘liq bo‘lgan qisqa umrli adron molekulalari sifatida talqin qilishni qo‘llab-quvvatlaydi.

Kalit so'zlar: ko‘p protonli rezonans holatlari, diproton, uch protonli holat, to‘rt protonli holat, adron molekulalari, adron–yadro o‘zaro ta’sirlari, yadro–yadro to‘qnashuvlari.
РУССКИЙ

В работе представлен обобщённый анализ экспериментальных данных по иссле-дованию многопротонных резонансных состояний в адрон-ядерных и ядро-ядерных взаимодействи-ях при высоких энергиях. Рассмотрены двух, трёх состояния, включая реакции 12C12C при энергиях 3.37–4.2 А ГэВ. Показано, что узкие дипротонные состояния преимущественно наблюдаются в ре-акциях перезарядки и ядро-ядерных столкновениях. Подтверждено существование трёхпротонно-го резонансного состояния с массой M(ppp)=2920 МэВ и малой шириной, проявляющегося в событиях с четырьмя протонами. Полученные результаты поддерживают интерпретацию многопротон-ных состояний как короткоживущих адронных молекул, связанных с фрагментацией α-кластеров ядра-мишени.

Ключевые слова: многопротонные резонансные состояния, дипротон, трёхпротонное сос-тояние, четырёхпротонное состояние, адронные молекулы, адрон-ядерные взаимодействия, ядро-ядерные соударения
ENGLISH

This work presents a generalized analysis of experimental data on the investigation of multiproton resonant states in hadron–nucleus and nucleus–nucleus interactions at high energies. Two- and three-proton states are considered, including 12C12C collisions at energies of 3.37–4.2 A GeV. It is shown that narrow diproton states are predominantly observed in charge-exchange reactions and nucleus–nucleus collisions. The existence of a three-proton resonant state with a mass of M(ppp)=2920 MeV and a small width, observed in events with four protons, is confirmed. The obtained results support the interpretation of multiproton states as short-lived hadronic molecules associated with the fragmentation of
α-clusters of the target nucleus.

Keywords: multiproton resonant states, diproton, three-proton state, four-proton state, hadronic molecules, hadron–nucleus interactions, nucleus–nucleus collisions.

Maqola · PDF

Foydalanilgan adabiyotlar

  1. В.Н.Батурин и др., Препринт ЛИЯФ 1750, с. 29 (1991).
  2. Jaffe R.L. Phys. Rev. Lett., 1977, v. 38, № 5, p. 195.
  3. Auer I.P. et al., Phys. Lett., B, 1977, v. 67, № 113, p. 113.
  4. Доркин С.М. и др., Препринт ОИЯИ 34-81-791, Дубна, 1981, с. 13.
  5. S.K.Choi et al., Phys. Rev. Lett. 91, 262001 (2003).
  6. R.Aaij et al., Phys. Rev. Lett. 115, 072001 (2015).
  7. К. Олимов и др. “Namangan davlat universiteti ilmiy axborotnomasi”, [2025-7], c. 35
  8. K.Olimov, O.Esanmurodov, Kh.K.Olimov, Sherzod Kholbutaev and B.S.Yuldashev. International Journal of Modern Physics E. Vol. 32, № 9 (2023) 2350051 (11 pages).
← Songa qaytish