BADIIY MATN MAZMUNINING BUTUNLIGINI TA’MINLASHDA TARJIMA TRANSFORMATSIYASINING O‘RNI
Badiiy tarjima bir tilda yaratilgan matni estetik mazmuniga zarar yetkazmasdan tarji-ma tilida qayta yaratish jarayonidir. Ma’no va mazmun butun bo‘lishi uchun tilning ma’no anglatuvchi qurilmalari o‘zaro hamohanglik kasb etishi lozim. Tarjima jarayonida qatnashayotgan tillar turli oilalarga mansubligi tufayli asliyat tilining grammatik qurilmalari va lisoniy birliklari hamohangligida yuzaga kel-gan ma’noni boshqa tilda ham ayni shu qurilma hamda lisoniy birliklar bilan berishga urinish matn maz-muniga jiddiy zarar yetkazadi. Ayni shu muammolarni bartaraf etish uchun tarjimashunoslikda tarjima transformatsiyasi qo‘llaniladi. Tarjima transformatsiyasi ustida dunyoning bir qancha ko‘zga ko‘ringan olimlari o‘z fikr-mulohazalarini bildirlishgan va uni turli guruhlarga bo‘lishgan. Shunday bo‘lsa ham, olimlar tomonidan ishlab chiqilgan nazariyalar barcha tillarga birdek tatbiq qilish imkonini misollar bilan atroflicha tekshirish zarur. Quyidagi maqolada E.Xemingueyning “To have or have not” asari va uning o‘zbek tilidagi “Borliq va yo‘qlik” nomli tarjimasida foydalanilgan transformatsiyalar tahlil qilingan.
Художественный перевод представляет собой процесс воссоздания текста, созданного на одном языке, на языке перевода без ущерба для его эстетического содержания. Что-бы смысл и содержание текста оставались целостными, семантические конструкции языка дол-жны сохранять гармонию и согласованность. Поскольку языки, участвующие в процессе перевода, принадлежат к разным семьям, попытки передать возникающий смысл с использованием тех же грамматических конструкций и языковых единиц могут нанести серьёзный ущерб содержанию текста. Для решения таких проблем в переводоведении используется трансформация перевода. Многие выдающиеся учёные мира высказывали свои мнения по поводу трансформации перевода и классифицировали её на различные группы. Теории, разработанные учёными, необходимо всесто-ронне изучить с использованием примеров для их применения ко всем языкам. В данной статье анализируются трансформации, использованные в произведении Э.Хемингуэя “
To Have or Have Not” и его переводе на узбекский язык под названием “Borliq va yo‘qlik”.
Literary translation is the process of recreating a text in one language into the language of translation without compromising its aesthetic content. To preserve the integrity of meaning and content, the semantic structures of the language must maintain harmony and coherence. Since the languages involved in the translation process belong to different families, attempts to convey the meaning using identical grammatical structures and linguistic units can severely damage the text’s content. To address such issues, translation transformations are employed in translation studies. Many prominent scholars worldwide have expressed their views on translation transformations and categorized them into various groups. The theories developed by these scholars need to be thoroughly examined with examples to ensure their applicability to all languages. This article analyzes the transformations used in E. Hemingway's work “To Have or Have Not” and its Uzbek translation titled “Borliq va yo‘qlik”.
Foydalanilgan adabiyotlar
- Ergash Ochilov, Nilufar Hodjayeva. Tarjima nazaryasi. Toshkent, 9–10-betlar.
- Catford, J.C. A Linguistic Theory of Translation. London, Oxford University Press, 1965, p. 64–78.
- Newmark, P. About Translation. Great Britain, Longdum Press Ltd. (1991).
- Zohid Jumaniyozov. Tarjimaning nazariy va amliy asoslari. “Taffakur bo‘stoni” nashriyoti, 2018, 111-bet.
- Nida Eugene Albert. Toward a Science of Translation. Leiden, Brill. 1964, p. 352.
- Van Leuven-Zwart, Kitty M. Translation and Original: Similarities and Dissimilarities. University of Amsterdam, 1989, p. 151–18.
- Комиссаров В.Н. Слово о переводе. М., Международные отношения. Россия, 1973, 215 с.
- Комиссаров В.Н. Современное переводоведение. М., ЭТС, 2002, 421 с.