ilmsarchashmalari@umail.uz +998 91-915-45-55 220100, Urganch shahri, Hamid Olimjon koʻchasi, 14-uy.
Arxiv / №10 · 2026 / Maqola
09.00.00 – FALSAFA FANLARI

DEMOGRAFIK JARAYONLAR TUSHUNCHASI VA GENEZISI

Annotatsiya
O'ZBEKCHA

Mazkur maqolada demografik jarayonlarning mazmun-mohiyati va tarixiy genezisi ijti-moiy-falsafiy nuqtayi nazardan tahlil qilingan. Demografik o‘sish, tug‘ilish va o‘lim, migratsiya, urbanizat-siya, avlodlar almashinuvi hamda aholining yosh-jins tarkibidagi o‘zgarishlarning jamiyat taraqqiyotiga ta’siri yoritilgan.. Tadqiqotda demografik o‘sishning o‘zi ijtimoiy taraqqiyotni kafolatlamasligi, uning real ijtimoiy-iqtisodiy salohiyatga aylanishi inson kapitali sifati, ijtimoiy integratsiya va institutsional imkoni-yatlarga bog‘liqligi asoslangan. Shuningdek, yoshlar ulushining ortishi demografik salohiyatning muhim omili sifatida baholanib, uning jamiyat rivojiga ta’sir mexanizmlari ilmiy jihatdan yoritilgan.

Kalit so'zlar: demografik jarayonlar, demografik o‘sish, demografik o‘tish, yoshlar, inson kapitali, ijtimoiy reproduksiya, ijtimoiy transformatsiya, migratsiya, urbanizatsiya, ijtimoiy taraqqiyot.
РУССКИЙ

В статье анализируются сущность и исторический генезис демографических процессов с социально-философской точки зрения. Рассматривается влияние демографического роста, показателей рождаемости и смертности, миграции, урбанизации, смены поколений и изме-нений возрастно-половой структуры населения на развитие общества. Установлено, что сам по себе демографический рост не гарантирует социального прогресса; его трансформация в реаль-ный социально-экономический потенциал зависит от качества человеческого капитала, социаль-ной интеграции и институционального потенциала. Кроме того, рост численности молодежи оценивается как ключевой фактор демографического потенциала, а также научно обосновыва-ются механизмы его влияния на развитие общества

Ключевые слова: демографические процессы, демографический рост, демографический пере-ход, молодежь, человеческий капитал, социальное воспроизводство, социальная трансформация, миграция, урбанизация, социальное развитие.
ENGLISH

This article analyzes the essence and historical genesis of demographic processes from a socio-philosophical perspective. It examines the impact of demographic growth, birth and mortality rates, migration, urbanization, generational turnover, and changes in the population's age-sex structure on societal development. The study establishes that demographic growth alone does not guarantee social progress; rather, its transformation into real socio-economic potential depends on the quality of human capital, social integration, and institutional capabilities. Furthermore, the increase in the youth population is assessed as a crucial factor of demographic potential, and the mechanisms by which it influences societal development are scientifically elucidated

Keywords: demographic processes, demographic growth, demographic transition, youth, human capital, social reproduction, social transformation, migration, urbanization, social development.

Maqola · PDF

Foydalanilgan adabiyotlar

  1. Malthus T.R. An Essay on the Principle of Population. London, J.Johnson, 1798
  2. Becker G S. Human Capital: A Theoretical and Empirical Analysis, with Special Reference to Education. 3rd ed. Chicago, The University of Chicago Press, 1993.
  3. Notestein F.W. Population: The Long View. Food for the World. Chicago, University of Chicago Press, 1945.
  4. Lee R. The Demographic Transition: Three Centuries of Fundamental Change. Journal of Economic Perspectives. 2003, vol. 17, № 4, p. 167–190.
  5. United Nations. World Population Prospects 2024. New York, United Nations, 2024
  6. Weeks J.R. Population: An Introduction to Concepts and Issues. 12th ed. Boston, Cengage Learning, 2015
← Songa qaytish