ilmsarchashmalari@umail.uz +998 91-915-45-55 220100, Urganch shahri, Hamid Olimjon koʻchasi, 14-uy.
Arxiv / №1 · 2026 / Maqola
ILMIY AXBOROT

FRANSUZ VA O‘ZBEK TILLARIDA KOGNITIV KOMPETENSIYAGA XIZMAT QILUVCHI GRAMMATIK VOSITALARNING QIYOSIY TAHLILI

Annotatsiya
O'ZBEKCHA

Ushbu maqolada biz fransuz va o‘zbek tillarida kognitiv kompetensiyani rivojlantiruv-chi grammatik vositalarning qiyosiy tahlili amalga oshirdik. Tadqiqot til birliklarining nafaqat leksik va frazeologik, balki grammatik jihatlari orqali shaxsning fikrlash, mantiqiy xulosa chiqarish va atrof-muhitni idrok etish qobiliyatlarini shakllantirishga xizmat qilishi nuqtai nazaridan olib borilgan. Fransuz tilida za-mon, modallik va artikulyatsiya vositalari, o‘zbek tilida esa holatlar, fe’l shakllari hamda qo‘shimchalar kognitiv jarayonlarni rivojlantirishda muhim ahamiyatga ega ekanligi aniqlanadi. Qiyosiy tahlil ikki til o‘rtasidagi o‘xshashlik va farqlilik jihatlarni ochib beradi, shuningdek, chet tilini o‘qitishda kognitiv yon-dashuv asosida metodik tavsiyalar ishlab chiqish imkonini beradi. Tadqiqot natijalari tilshunoslik, kognitiv lingvistika va til ta’limi sohalari uchun nazariy hamda amaliy ahamiyatga ega hisoblanadi.

Kalit so'zlar: kognitiv kompetensiya, grammatik vositalar, fransuz tili, o‘zbek tili, qiyosiy tahlil, til o‘rganish, lingvokognitiv tadqiqot, tilshunoslik
РУССКИЙ

B данной статье проведен сравнительный анализ грамматических средств, способствующих развитию когнитивной компетенции во французском и узбекском языках. Иссле-дование проводилось с учетом того, что языковые единицы служат не только лексическим и фра-зеологическим, но и грамматическим аспектам для формирования у человека способности мыс-лить, делать логические выводы и воспринимать окружающую среду. Установлено, что во фран-цузском языке в развитии когнитивных процессов важны времена, модальность и артикуляцион-ные средства, а в узбекском – падежи, формы глаголов и суффиксы. Сравнительный анализ выявля-ет сходства и различия между двумя языками, а также позволяет разработать методические рекомендации, основанные на когнитивном подходе к обучению иностранному языку. Результаты исследования имеют теоретическое и практическое значение для лингвистики, когнитивной лин-гвистики и языкового образования.

Ключевые слова: когнитивная компетенция, грамматические инструменты, французский язык, узбекский язык, сравнительный анализ, изучение языка, лингвокогнитивные исследования, лингвистика.
ENGLISH

In this article, we have conducted a comparative analysis of grammatical means that develop cognitive competence in French and Uzbek. The study was conducted from the perspective of the fact that language units serve not only lexical and phraseological, but also grammatical aspects, to form a person’s ability to think, draw logical conclusions and perceive the environment. It is determined that in French, tense, modality and articulation means, and in Uzbek, cases, verb forms and suffixes are important in the development of cognitive processes. Comparative analysis reveals similarities and differences between the two languages, and also allows developing methodological recommendations based on a cognitive approach to teaching a foreign language. The results of the study are of theoretical and practical importance for the fields of linguistics, cognitive linguistics, and language education.

Keywords: cognitive competence, grammatical tools, French, Uzbek, comparative analysis, lan-guage learning, linguocognitive research, linguistics

Maqola · PDF

Foydalanilgan adabiyotlar

  1. Rahmatullayev Sh. O‘zbek tilining frazeologik va grammatik xususiyatlari. Toshkent, “Fan”, 2013, 5–28-betlar
  2. Mahmudov N. Til va tafakkur: grammatik vositalar orqali kognitiv kompetensiya. Toshkent, “Ma’naviyat”, 201, 52–79-betlar.
  3. Safarov Sh. Kognitiv tilshunoslik asoslari. Toshkent, Universitet nashriyoti, 2019, 60–96-betlar.
  4. Lakoff G., Johnson M. Metaphors We Live By. Chicago, University of Chicago Press, 2003, 3–32-betlar.
  5. Langacker R.W. Cognitive Grammar: A Basic Introduction. Oxford: Oxford University Press, 2008, 15–48-betlar
  6. Charaudeau P. Langage et discours. Paris: Hachette, 2002, 41–67-betlar.
  7. Dubois J., Giacomo M. Dictionnaire de linguistique. Paris, Larousse, 2001, 112–134-betlar
← Songa qaytish