INGLIZ VA O‘ZBEK BADIIY ASARLARIDA ZAMON DEYKSISINING NAMOYON BO‘LISHI
Maqolada ingliz va o‘zbek badiiy matnlarida zamon deyksisi kategoriyasining namo-yon bo‘lish xususiyatlari qiyosiy tahlil asosida o‘rganiladi. Tadqiqot maqsadi – ikki til badiiy matnlarida temporal ko‘rsatkichlarning lingvopragmatik funksiyasini aniqlashdir. Metod sifatida kontekstual tahlil, pragmatik yondashuv va qiyosiy tipologiya qo‘llanildi. J.London, E.Hemingway, A.Qahhor, O‘.Hoshimov asarlaridan olingan 350 dan ortiq misol tahlil qilindi. Natijalar shuni ko‘rsatdiki, ingliz tilida zamon deyk-sisi grammatik vositalar (12 ta zamon shakli, diskurs markerlari) orqali aniq ifodalansa, o‘zbek tilida kon-tekstual aniqlovchilar va voqea bayoni tizimi ustundir. Har ikki tilning badiiy matnlarida zamon deyksisi voqealar ketma-ketligini tartibga solish, personajlar psixologiyasini ochish va muallif pozitsiyasini shakl-lantirish vazifalarini bajaradi.
В статье исследуются особенности проявления категории временного дейксиса в английских и узбекских художественных текстах на основе сопоставительного анализа. Цель исследования – определение лингвопрагматических функций темпоральных показателей в художест-венных текстах двух языков. В качестве методов применялись контекстуальный анализ, прагма-тический подход и сопоставительная типология. Проанализировано более 350 примеров из произ-ведений Дж.Лондона, Э.Хемингуэя, А.Каххара, У.Хашимова. Результаты показывают, что в ан-глийском языке временной дейксис выражается преимущественно грамматическими средствами (12 временных форм, дискурсивные маркеры), в узбекском языке доминируют контекстуальные оп-ределители и система повествования. В художественных текстах обоих языков временной дейк-сис выполняет функции упорядочения последовательности событий, раскрытия психологии персо-нажей и формирования авторской позиции
The article examines the manifestation features of temporal deixis category in English and Uzbek literary texts based on comparative analysis. The research objective is to identify linguopragmatic functions of temporal indicators in literary texts of both languages. Contextual analysis, pragmatic approach, and comparative typology were applied as methods. Over 350 examples from works by J.London, E.Hemingway, A.Qahhor, O‘.Hoshimov were analyzed. Results demonstrate that in English temporal deixis is expressed predominantly through grammatical means (12 tense forms, discourse markers), while in Uzbek contextual determiners and narrative system dominate. In literary texts of both languages, temporal deixis performs functions of organizing event sequence, revealing character psycho-logy, and shaping authorial position.
Foydalanilgan adabiyotlar
- https://doi.org/10.5526/esj23
- Yule G. The study of language. Cambridge university press, 2022.
- Fillmore C.J. Deixis and context. Context in language learning and language understanding. 1998, c. 27–41
- Lyons A. Self-presentation and self-positioning in text-messages: Embedded multimodality, deixis, and reference frame: дис. Queen Mary University of London, 2014.
- Levinson S.C. Deixis. The handbook of pragmatics. 2006, c. 97–121.
- Comrie B. Tense. Cambridge university press, 1985, т. 17.