ilmsarchashmalari@umail.uz +998 91-915-45-55 220100, Urganch shahri, Hamid Olimjon koʻchasi, 14-uy.
Arxiv / №1 · 2026 / Maqola
ILMIY AXBOROT

INGLIZ VA QORAQALPOQ TILLARIDAGI PEDAGOGIK TERMINLARNING TUZILISHI

Annotatsiya
O'ZBEKCHA

Ushbu maqola ingliz va qoraqalpoq tillaridagi pedagogik terminlarning morfologik, semantik va struktur xususiyatlarini tizimli o‘rganishga bag‘ishlangan. Tadqiqotning asosiy maqsadi ikki til o‘rtasidagi terminologik tizim farqlarini aniqlash, ularning yasalish mexanizmlarini tahlil qilish va pe-dagogik amaliyotga ilmiy asos yaratishdan iborat. Natijalar shuni ko‘rsatdiki, ingliz tilidagi terminlar, asosan, affiksatsiya, kompozitsiya, qisqartmalar va metaforik modellar orqali yasaladi, qoraqalpoq tilidagi terminlar esa milliy morfologik qo‘shimchalar, qoshma so‘zlar va tarjima orqali shakllanadi. Shu bilan birga, terminlar pedagogika, psixologiya, didaktika, metodika, baholash va ta’lim texnologiyalari yo‘na-lishlarida turlicha taqsimlangan. Tadqiqot natijalari pedagogik tarjima, darslik va lug‘at yaratishda ama-liy qo‘llanilishi mumkin, shuningdek, qoraqalpoq terminlarini standartlashtirish va zamonaviy pedagogik tushunchalar bilan moslashtirish dolzarb vazifa sifatida qolmoqda

Kalit so'zlar: pedagogik terminlar, morfologik xususiyatlar, semantik xususiyatlar, ingliz tili, qo-raqalpoq tili, qiyosiy tahlil, terminologiya, darslik va lug‘atlar yaratish
РУССКИЙ

Данная статья посвящена систематическому изучению морфологических, сe-мантических и структурных особенностей педагогических терминов в английском и каракалпак-ском языках. Основная цель исследования – выявить различия в терминологической системе между двумя языками, проанализировать механизмы их образования и создать научную основу для пе-дагогической практики. Результаты показали, что термины в английском языке образуются в ос-новном посредством аффиксации, композиции, сокращений и метафорических моделей, в то время как термины в каракалпакском языке образуются посредством национальных морфологических аффиксов, сложных слов и перевода. В то же время термины по-разному распределены по направ-лениям педагогики, психологии, дидактики, методики, оценки и образовательных технологий. Ре-зультаты исследования могут быть практически использованы при педагогическом переводе, соз-дании учебников и словарей, а также стандартизация каракалпакских терминов и их адаптация к современным педагогическим понятиям остается актуальной задачей.

Ключевые слова: педагогические термины, морфологические особенности, семантические особенности, английский язык, каракалпакский язык, сравнительный анализ, терминология, созда-ние учебников и словарей.
ENGLISH

This article is devoted to the systematic study of the morphological, semantic, and structural features of pedagogical terms in the English and Karakalpak languages. The main goal of the research is to identify the differences in the terminological system between the two languages, to analyzethe mechanisms of their formation, and to create a scientific basis for pedagogical practice. The results showed that English terms are mainly formed by means of affixation, composition, abbreviations, and metaphorical models, while Karakalpak terms are formed by means of national morphological suffixes, compound words, and translation. At the same time, terms are distributed differently in the areas of pedagogy, psychology, didactics, methodology, assessment, and educational technologies.The research results can be applied in pedagogical translation, textbooks, and dictionaries, and the standardization of Karakalpak terms and their adaptation to modern pedagogical concepts remains an urgent task.

Keywords: pedagogical terms, morphological features, semantic features, English language, Kara-kalpak language, comparative analysis, terminology, creation of textbooks and dictionaries.

Maqola · PDF

Foydalanilgan adabiyotlar

  1. Bayburova Sh., Takonayev N. Pedagogikadan qisqacha ruscha-o‘zbekcha terminologiya lug‘ati. T., 1963.
  2. Berdimuratov E. Qoraqalpoq terminologiyasi. Nukus, “Qoraqalpog‘iston”, 1989, 13-bet.
  3. Berdimuratov E., Qutlimuratov B. Maktab turmushiga oid terminlarning ruscha-qoraqalpoqcha qisqacha lug‘ati. Nukus, “Bilim”, 1993, 8-bet.
  4. Crystal D. (2018). The Cambridge encyclopedia of the English language. Cambridge university press
  5. Halliday M.A.K., & Hasan R. (1989). Language, context, and text: Aspects of language in a social-semiotic perspective. (No Title).
  6. Tajimuratov A. Qoraqalpoq xalq pedagogikasi. Nukus, “Bilim”, 1996.
  7. Tursunov U. Teminologiya masalalari. Toshkent, 1933
  8. Widdowson H.G. (1990). Aspects of language teaching
← Songa qaytish