ilmsarchashmalari@umail.uz +998 91-915-45-55 220100, Urganch shahri, Hamid Olimjon koʻchasi, 14-uy.
Arxiv / №3 · 2025 / Maqola
ILMIY AXBOROT

INGLIZ VA QORAQALPOQ TILLARINING RANG KOMPONENTLI FRAZEOLOGIK BIRLIKLARINING SEMANTIKASIDA BINAR AKSIOLOGIK TAHLIL

Annotatsiya
O'ZBEKCHA

Mazkur maqolada ingliz va qoraqalpoq tillarida so‘zlashuvchilar dunyo aksiologik manzarasidagi rangni baholashda lingvomadaniy o‘xshashlik va farqlar aniqlangan va ularning tarkibida asosiy rang nomlarini o‘z ichiga olgan frazeologik birliklarning materiali: oq, qora, qizil, ko‘k, yashil, sa-riq ranglar asosiy komponentlar sifatida olingan. Shu bilan birga, o‘rganilayotgan tillarda rangli compo-nentli frazeologik birliklarning baho ma’nolarini shakllantirish asosidagi semantik mexanizmlarning tav-sifi ham keltirilgan. Binaraksiologik tahlil orqali rang komponentlarini o‘z ichiga olgan frazeologik birlik-larning ijobiy va salbiy baholovchi ma’nolarini aniqlangan. Tahlil ikki tilda – ingliz va qoraqalpoq tillarida ranglarning leksik ma’nolari va madaniy konnotatsiyalarini hisobga olgan holda amalga oshirilgan.

Kalit so'zlar: tilshunoslik, binar aksiologik tahlil, ijobiy ma’no, salbiy ma’no, rang, oq, qora, qizil, ko‘k, yashil, sariq, his-tuyg‘u, qadriyatlar, o‘xshashliklar.
РУССКИЙ

В данной статье выявлены лингвокультурологические сходства и различия в оценке цвета в аксиологической картине мира носителей английского и каракалпакского языков, а также материал фразеологических единиц, содержащих основные названия цветов: белый, чер-ный, красный, синий, зеленый, желтый. Приведено также описание семантических механизмов, ле-жащих в основе формирования оценочных значений фразеологических единиц с цветовым компо-нентом в исследуемых языках. С помощью бинарного анализа определены положительные и отри-цательные оценочные значения фразеологических единиц, содержащих цветовые компоненты. Анализ проводился на двух языках – английском и каракалпакском с учетом лексических значений и культурных коннотаций цветов.

Ключевые слова: лингвистика, бинарный аксиологический анализ, положительное значение, отрицательное значение, цвет, белый, черный, красный, синий, зеленый, желтый, чувство, ценнос-ти, сходства
ENGLISH

In this article, linguocultural similarities and differences in the assessment of color in the axiological worldview of English and Karakalpak speakers are revealed, and the material of phraseological units containing the main color names in their composition is taken as the main compo-nents: white, black, red, blue, green, yellow. At the same time, a description of the semantic mechanisms underlying the formation of evaluative meanings of phraseological units with color components in the studied languages is given. Through binarxiological analysis, the positive and negative evaluative meanings of phraseological units containing color components were identified. The analysis was carried out in two languages – English and Karakalpak, taking into account the lexical meanings and cultural connotations of colors.

Keywords: linguistics, binary axiological analysis, positive meaning, negative meaning, color, white, black, red, blue, green, yellow, feeling, values, similarities.

Maqola · PDF

Foydalanilgan adabiyotlar

  1. Арутюнова Н.Д. Аксиология в механизмах жизни и языка. Проблемы структурной лингвистики 1982, M., “ Наука”, 1984, c. 5 – 23.
  2. Бабаева Я.В. Лингвокультурологические характеристики русской и немецкой аксиологических картин мира. Дис. ... док.филолог.наук, Волгоград, 2004, c. 438.
  3. Багаутдинова Г.A. Человек во фразеологии: aнтропоцентрический и аксиологический аспект.
  4. Болдырев Х.Х. Исследование оценочных смыслов в контексте познавательных процессов. Язык. Текст. Дискурс. Научный альманах. Вып. 8, Ставрополь, 2010, c. 25 – 37.
  5. Karasik V.I. Yazikovoy krug: lichnost, konsepti, diskurs. Volgograd: Peremena, 2002, c. 477.
  6. Rokeach M. Beliefs, attitudes and values. A theory of organization and change. San Francisco, Washin-gton, London: Jossey-Bass Inc. Publishers, 1968, p. 214
  7. Ammer S. Dictionary of Idioms. Boston New York, Houghton Mifflin Company, 1997, p. 473.
  8. Cambridge Idioms Dictionary. 2nd Edition. Cambridge University Press, 2006
  9. Cambridge International Dictionary of Idioms. URL:http://dictionaries.cambridge.org (data obrashe-niya: 23.05.2024).
  10. Collins COBUILD Dictionary of Idioms. London, Harper Collins Publishers Ltd., 1997, p. 193.
← Songa qaytish