Maqolada Sharq adabiyotida manoqiblarning shakllanishi va tarixiy taraqqiyoti ilmiy manbalar asosida tahlil etiladi. S.G‘aniyeva, B.Ahmedov, Q.Ergashev, Jürgen Paul va F.Olim tadqiqotlari umumlashtirilib, manoqiblarning biografik va tasavvufiy adabiyot bilan aloqadorligi yoritiladi. Maqomat, manoqib va holot tushunchalarining o‘zaro munosabati hamda janriy xususiyatlari izohlanadi. Alisher Navoiy ijodida holot-manoqib an’analarining davomiyligi, tarixiy shaxslar qiyofasi va davr adabiy-mada-niy muhitining aks etishi tahlil qilinadi. Shuningdek, manoqibiy bayonning ma’rifiy-badiiy imkoniyatlari va Sharq mumtoz nasri taraqqiyotidagi ahamiyati ochib beriladi.
В статье на основе научных источников анализируются становление и истори-ческое развитие манокибов в восточной литературе. Обобщаются исследования С.Ганиевой, Б. Ахмедова, К.Эргашева, Юргена Пауля и Ф.Олим, освещается связь манокибов с биографической и суфийской литературой. Раскрываются взаимосвязь понятий «макомат», «манокиб» и «холот», а также их жанровые особенности. Анализируется преемственность традиции холот-манокибов в творчестве Алишера Навои, отражение образов исторических личностей и литературно-культур-ной среды эпохи. Кроме того, раскрываются просветительско-художественные возможности ма-нокибного повествования и его значение в развитии классической восточной прозы.
This article examines the emergence and historical development of manaqib in Eastern literature based on scholarly sources. It synthesizes the research of S.G‘aniyeva, B.Ahmedov, Q.Ergashev, Jürgen Paul, and F.Olim, highlighting the relationship between manaqib, biographical literature, and Sufi literary traditions. The article explores the interrelationship between the concepts of maqamat, manaqib, and holot, as well as their genre-specific features. It also analyzes the continuity of the holot-manaqib tradition in Alisher Navoi’s works, focusing on the portrayal of historical figures and the literary and cultural environment of his time. Furthermore, the article examines the educational and artistic potential of manaqib narratives and their significance in the development of classical Eastern prose.
Foydalanilgan adabiyotlar
- Алишер Навоий. Тўла асарлар тўплами. 10 жилдлик. 5-j, “Хамсат ул-мутаҳаййирин”, Т., Ғафур Ғулом номидаги НМИУ, 2011, 860-бет.
- Ғаниева С. Алишер Навоий насри ҳақида. Истиқлол даври ўзбек навоийшунослиги. “Tamaddun”, 1-ж., 240-бет
- Эргашев Қ. Алишер Навоийнинг насрий услуби масалалари. ф.ф.д. (DSc). Дисс., T., 2022, 64–65- бетлар
- Jürgen Paul. “Hagiographic Literature in Persia and Central Asia”. Encyclopaedia Iranica. 2002, vol. XI, Fasc. 5, pp. 536–539
- Ҳамроева Д. Маноқиб ва тарихий ҳақиқат. “Ўзбек тили ва адабиёти” журнали, 2003, 4-сон, 46-бет
- Аҳмедов Б. Тарихдан сабоқлар. Тошкент, 1994, 256–269-бетлар
- Олимов Ф. Алишер Навоий маноқиб–ҳолотларида бадиий-публисистик маҳорат. Ф.ф.д. авторе-ферати, Т., 2023, 18-бет.