ilmsarchashmalari@umail.uz +998 91-915-45-55 220100, Urganch shahri, Hamid Olimjon koʻchasi, 14-uy.
Arxiv / №10 · 2026 / Maqola
09.00.00 – FALSAFA FANLARI

“MAROSIM”, “URF-ODAT” VA “AN’ANA” TUSHUNCHALARINING IJTIMOIY-FALSAFIY MOHIYATI VA KONSEPTUAL IYERARXIYASI

Annotatsiya
O'ZBEKCHA

Ushbu maqolada “marosim” «urf-odat» va «an’ana» tushunchalarining ijtimoiy-fal-safiy mohiyati, ularning konseptual iyerarxiyasi va o‘zaro aloqadorligi tahlil qilingan. Tadqiqot natijasida bu tushunchalar sinonim emasligi, balki ijtimoiy-madaniy borliqning turli ontologik qatlamlarini ifodalashi asoslangan: an’ana-aksiologik o‘zak, marosim-amaliy-ramziy ifoda sifatida tasniflangan. Maqolada ma-rosimning «mazmuni» va «xarakteri» dialektikasi ijtimoiy transformatsiyalarni tahlil qilishning asosiy me-todologik kaliti sifatida ilgari surilgan hamda globallashuv davridagi «desemantizatsiya» (ma’noning ye-mirilishi) xavfi ilmiy tashxis qilingan.

Kalit so'zlar: marosim, an’ana, konseptuallik, ierarxiya, tahlil, mazmun, dialektika, desemantizat-siya, koheziya
РУССКИЙ

В данной статье анализируются социально-философская сущность понятий «обряд», «обычай» и «традиция», их концептуальная иерархия и взаимосвязь. По результатам ис-следования обосновано, что данные понятия не являются синонимами, а отражают различные он-тологические слои социально-культурного бытия: традиция классифицирована как аксиологичес-кое ядро, обряд – как практико-символическое выражение. В статье диалектика «содержания» и «характера» обряда выдвигается в качестве основного методологического ключа для анализа со-циальных трансформаций, а также научно диагностируется угроза «десемантизации» (утраты смысла) в эпоху глобализации.

Ключевые слова: обряд, традиция, концептуальность, иерархия, анализ, содержание, диа-лектика, десемантизация, когезия.
ENGLISH

This article analyzes the socio-philosophical essence of the concepts of «ceremony», «custom», and «tradition», along with their conceptual hierarchy and interrelation. As a result of the research, it is substantiated that these concepts are not synonyms, but rather represent different ontological layers of socio-cultural reality: tradition is classified as the axiological core, and ceremony as a practical-symbolic expression. The article puts forward the dialectic of the «content» and «character» of the ceremony as the main methodological key to analyzing social transformations, and scientifically diagnoses the risk of «desemantization» (erosion of meaning) in the era of globalization.

Keywords: ceremony, tradition, conceptuality, hierarchy, analysis, content, dialectics, desemantization, cohesion.

Maqola · PDF

Foydalanilgan adabiyotlar

  1. Qahhorova M., To‘rayev B. (2023). Globallashuv jarayonida milliy qadriyatlar va marosimlar transfor-matsiyasi: ijtimoiy-falsafiy tahlil. Toshkent, «Ma’naviyat», 145-bet.
  2. Xolmo‘minov, B. (2024). Turkiy xalqlar ijtimoiy hayotida «to‘ra» (töre) fenomenining qadriyatli-normativ mohiyati. “O‘zbekiston Milliy universiteti xabarlari”, 1(4), 112–118-betlar.
  3. Rahmatullayeva O. (2025). Marosimlar xarakteri va mazmuni dialektikasi: desemantizatsiya xavfi va ijti-moiy moslashuv. “Falsafa va huquq” jurnali, 2-son, 45–51-betlar.
  4. Ergasheva Y. (2022). Yangi O‘zbekistonda ijtimoiy-madaniy jarayonlar: an’ana, urf-odat va qonun ustu-vorligi. “SamDU ilmiy axborotnomasi”, 3-son, 88–94-betlar
  5. Смирнов А.А. (2021). Ритуал и традиция в условиях социокультурных трансформаций современ-ности. “Вопросы философии”, № 8, c. 23–34
  6. Алимова Д., Каримов У. (2023). Трансформация семейных обрядов в Центральной Азии: между традицией и современностью. “Социологические исследования”, № 5, c. 102–110.
  7. Hasanova G., Abdullaev R. (2024). Socio-philosophical analysis of traditional rituals in the modern Central Asian context. Asian Journal of Social and Philosophical Studies, 4(2), p. 34–45
  8. Smith J., Kurbanov S. (2022). The Dynamics of Rituals and «Invented Traditions» in Post-Soviet Uzbekistan. Central Asian Survey. 41(3), p. 415-432.
← Songa qaytish