ilmsarchashmalari@umail.uz +998 91-915-45-55 220100, Urganch shahri, Hamid Olimjon koʻchasi, 14-uy.
Arxiv / №10 · 2026 / Maqola
10.00.00 – FILOLOGIYA FANLARI

MODERNIZATSIYA DAVRIDAGI QORAQALPOQ ROMANIDA AYOLLARNING O‘ZLIGINI ANGLASHIDAGI O‘ZGARISHLAR

Annotatsiya
O'ZBEKCHA

Maqolada T.Qaipbergenovning «Qoraqalpoq qizi» romanida ayolning o‘zligini ang-lashi qanday o‘zgarishi o‘rganiladi. Yaqindan o‘qish, qiyosiy va narratologik tahlil yordamida Jumagul-ning oilaviy zo‘ravonlikka qarshiligi, kundalik yuritishi va jamoat faoliyati tahlil qilinadi. O‘zgarishlarning o‘zaro bog‘liq mexanizmlari sifatida o‘z qadrini anglash, tajribani yozma baholash va boshqalar oldidagi mas’uliyat ajratiladi. Qahramonning majburlashga munosabati uning mustaqil axloqiy mulohaza yuritishi-ni ko‘rsatadi. Tadqiqot hissasi kundalik, ommaviy nutq va g‘amxo‘rlik amaliyotini birgalikda talqin qilish-dan iborat. Natijalardan qoraqalpoq romani va ayol obrazlarini o‘rganishda foydalanish mumkin.

Kalit so'zlar: qoraqalpoq romani, ayolning o‘zligini anglashi, modernizatsiya, Jumagul, kundalik, ta’lim, axloqiy tanlov.
РУССКИЙ

Исследуется трансформация женского самосознания в романе Т.Каипбергено-ва «Дочь Каракалпакии». Посредством пристального чтения, сопоставительного и нарратологи-ческого анализа рассматриваются сопротивление Джумагуль семейному насилию, её дневниковые записи и общественная деятельность. Выделяются взаимосвязанные механизмы изменения: осоз-нание собственного достоинства, письменная оценка пережитого и ответственность перед дру-гими. Отношение героини к принуждению раскрывает её способность к самостоятельному нрав-ственному суждению. Вклад исследования состоит в совместном рассмотрении дневника, публич-ной речи и практик заботы. Результаты применимы при изучении каракалпакского романа и жен-ских образов.

Ключевые слова: каракалпакский роман, женское самосознание, модернизация, Джумагуль, дневник, образование, нравственный выбор
ENGLISH

This article examines the transformation of women’s self-awareness in T. Kaipbergenov’s Daughter of Karakalpakia. Close reading, comparative analysis and narratological analysis explore Dzhumagul’s resistance to domestic violence, her diary and her public work. The study identifies interconnected mechanisms of change: recognition of personal dignity, written reflection on experience and responsibility towards others. The heroine’s attitude to coercion reveals her capacity for independent ethical judgement. The contribution lies in examining diary writing, public speech and practices of care together. The findings can inform research and teaching on the Karakalpak novel and representations of women

Keywords: Karakalpak novel, women’s self-awareness, modernization, Dzhumagul, diary, edu-cation, ethical choice

Maqola · PDF

Foydalanilgan adabiyotlar

  1. Абдалиева Г.Р. Структурно-семантические и стилистические особенности языка произведений Т. Каипбергенова. Дис. … д-ра наук (DSc) по филологии. 10.00.03. Нукус, 2024.
  2. Бекбергенова З.У. Поэтика художественной речи в каракалпакских романах (1980–2010-е годы). Aвтореф. дис. … д-ра филол. наук (DSc). 10.00.03. Нукус, 2017
  3. Каипбергенов Т. Дочь Каракалпакии. Pоман в 2 кн. Перевод с каракалпакского Г.Марьяновского. Нукус, “Каракалпакстан”, 1982
  4. Нурмухамедов М.К. Каракалпакская советская проза. Ташкент, “Фан”, 1968.
  5. Орымбетова Н.Б. Проблема характера героя в каракалпакском романе 80-х годов. Aвтореф. дис. … канд. филол. наук, 10.01.02. Нукус, 2001
  6. Султанов Қ.Т.Қайыпбергеновтың прозасы. Нөкис, “Қарақалпақстан”, 1979
  7. Yılmaz V.B. Karakalpak Kızı. An Analysis of Karakalpak Culture // Sosyal Bilimler Dergisi / The Journal of Social Sciences. 2019, № 41, p. 243–250. DOI: 10.29228/SOBIDER.32632.
← Songa qaytish