ilmsarchashmalari@umail.uz +998 91-915-45-55 220100, Urganch shahri, Hamid Olimjon koʻchasi, 14-uy.
Arxiv / №3 · 2025 / Maqola
09.00.00 – FALSAFA FANLARI

NOMUTANOSIBLIKNING KO‘P VAZIFALILIKKA ALOQADORLIGI

Annotatsiya
O'ZBEKCHA

Nomutanosiblik ma’no jihatiga ko‘ra, shakl jihatiga ko‘ra, vazifa jihatiga ko‘ra bo‘li-shi mumkin. Ma’no jihatiga ko‘ra nomutanosiblik, asosan, ikki xil ko‘rinishda kuzatiladi: ko‘p ma’nolilik va shakldoshlik. Shakl jihatiga ko‘ra esa nomutanosiblik to‘rt holatda kuzatiladi: ma’nodoshlikda, tejash tamoyillarida, allomorflarda va invariantlarda. Vazifa jihatiga ko‘ra esa ko‘p vazifalilik va ko‘chish (kon-versiya va transpozitsiya)da namoyon bo‘ladi. Maqolada nomutanosiblikning ko‘p vazifalilikka aloqador-ligi o‘rganilgan. -ing, -gan, -ish, -man, -san, -di, -sa, -cha, -lar, -ma, -v shakllari ko‘p vazifalilikni ko‘rsa-tadi hamda vazifa jihatidan nomutanosiblikni yuzaga chiqaradi.

Kalit so'zlar: morfologik shakllar, morfema, nomutanosiblik, lisoniy unsur, ko‘p ma’nolilik, ko‘p va-zifalik, ko‘chish: konversiya va rtanspozitsiya, mazmun sathi, genetik ma’no, tejamkorlik (ekonomiya), nol shakl.
РУССКИЙ

Дисбаланс может быть в смысле значения, формы или функции. В смысловом отношении асимметрия наблюдается в основном в двух формах: полисемии и формализме. С точки зрения формы асимметрия наблюдается в четырех случаях: в семантической совместимости, в принципах экономии, в алломорфах и инвариантах. С точки зрения функции это проявляется в мно-гозадачности и миграции (преобразовании и транспозиции). В статье рассматривается взаимо-связь между дисбалансом и многозадачностью. Формы -ing, -gan, -ish, -man, -san, -di, -sa, -cha, -lar, -ma, -v указывают на многозадачность и выявляют несоответствие задач.

Ключевые слова: морфологические формы, морфема, асимметрия, языковой элемент, поли-семия, многофункциональность, перенос: конверсия и транспозиция, уровень содержания, генети-ческое значение, экономия, нулевая форма.
ENGLISH

Asymmetry can be in terms of meaning, in terms of form, and in terms of function. In terms of meaning, asymmetry is observed mainly in two forms: polysemy and form similarity. In terms of form, asymmetry is observed in four cases: in semantic similarity, in principles of economy, in allomorphs, and invariants. In terms of function, it is manifested in multi-functionality and transfer (conversion and transposition). The article studies the relationship of asymmetry to multi-functionality. The forms -ing, -gan, -ish, -man, -san, -di, -sa, -cha, -lar, -ma, -v indicate multi-functionality and reveal functional imba-lance

Keywords: morphological forms, morpheme, imbalance, linguistic element, polysemy, multi-func-tionality, transfer: conversion and transposition, content level, genetic meaning, economy (economy), zero form.

Maqola · PDF

Foydalanilgan adabiyotlar

  1. Бердиалиев А. Сўз таркиби ва шакл-маъно номутаносиблиги. Бишкек, 2013
  2. Ҳожиев А. Ўзбек тили морфологияси, морфемикаси ва сўз ясалишининг назарий масалалари. Т., “Фан”, 2010.
  3. Ботирова А. Ўзбек тилида сўз туркумларининг бирламчи вазифалари. Т., “Турклад”, 2018.
  4. Исломов И. Ўзбек тили географик терминларида полифункционаллик. “Халқ таълими”, 2021, 6-сон
  5. Отаханова А. Ҳозирги ўзбек тилида полифункционаллик. Journal of universal science research, 2023, 1-сон
  6. Бердиалиев А., Эрматов И. Ҳозирги ўзбек адабий тили. Т., “Тамаддун”, 2022.
  7. Богородицкий В.А. Введение в татарское языкознание. Казань, 1953
  8. Балли Ш. Общая лингвистика и вопросы французского языка. М., 1955
  9. Татаринова А.Н. Опыт системного исследования немецкой химической терминологии: на материа-ле общей и неорганической химии. Автореф. дисс. ... канд. филол. наук, М., 2005.
  10. Қодирова Н. Ўзбек тилидаги аффиксларда полифункционаллик. Филол. фан. номз. ... дисс. Авто-реф., Т., 2002.
← Songa qaytish