NOMUTANOSIBLIKNING KO‘P VAZIFALILIKKA ALOQADORLIGI
Nomutanosiblik ma’no jihatiga ko‘ra, shakl jihatiga ko‘ra, vazifa jihatiga ko‘ra bo‘li-shi mumkin. Ma’no jihatiga ko‘ra nomutanosiblik, asosan, ikki xil ko‘rinishda kuzatiladi: ko‘p ma’nolilik va shakldoshlik. Shakl jihatiga ko‘ra esa nomutanosiblik to‘rt holatda kuzatiladi: ma’nodoshlikda, tejash tamoyillarida, allomorflarda va invariantlarda. Vazifa jihatiga ko‘ra esa ko‘p vazifalilik va ko‘chish (kon-versiya va transpozitsiya)da namoyon bo‘ladi. Maqolada nomutanosiblikning ko‘p vazifalilikka aloqador-ligi o‘rganilgan. -ing, -gan, -ish, -man, -san, -di, -sa, -cha, -lar, -ma, -v shakllari ko‘p vazifalilikni ko‘rsa-tadi hamda vazifa jihatidan nomutanosiblikni yuzaga chiqaradi.
Дисбаланс может быть в смысле значения, формы или функции. В смысловом отношении асимметрия наблюдается в основном в двух формах: полисемии и формализме. С точки зрения формы асимметрия наблюдается в четырех случаях: в семантической совместимости, в принципах экономии, в алломорфах и инвариантах. С точки зрения функции это проявляется в мно-гозадачности и миграции (преобразовании и транспозиции). В статье рассматривается взаимо-связь между дисбалансом и многозадачностью. Формы -ing, -gan, -ish, -man, -san, -di, -sa, -cha, -lar, -ma, -v указывают на многозадачность и выявляют несоответствие задач.
Asymmetry can be in terms of meaning, in terms of form, and in terms of function. In terms of meaning, asymmetry is observed mainly in two forms: polysemy and form similarity. In terms of form, asymmetry is observed in four cases: in semantic similarity, in principles of economy, in allomorphs, and invariants. In terms of function, it is manifested in multi-functionality and transfer (conversion and transposition). The article studies the relationship of asymmetry to multi-functionality. The forms -ing, -gan, -ish, -man, -san, -di, -sa, -cha, -lar, -ma, -v indicate multi-functionality and reveal functional imba-lance
Foydalanilgan adabiyotlar
- Бердиалиев А. Сўз таркиби ва шакл-маъно номутаносиблиги. Бишкек, 2013
- Ҳожиев А. Ўзбек тили морфологияси, морфемикаси ва сўз ясалишининг назарий масалалари. Т., “Фан”, 2010.
- Ботирова А. Ўзбек тилида сўз туркумларининг бирламчи вазифалари. Т., “Турклад”, 2018.
- Исломов И. Ўзбек тили географик терминларида полифункционаллик. “Халқ таълими”, 2021, 6-сон
- Отаханова А. Ҳозирги ўзбек тилида полифункционаллик. Journal of universal science research, 2023, 1-сон
- Бердиалиев А., Эрматов И. Ҳозирги ўзбек адабий тили. Т., “Тамаддун”, 2022.
- Богородицкий В.А. Введение в татарское языкознание. Казань, 1953
- Балли Ш. Общая лингвистика и вопросы французского языка. М., 1955
- Татаринова А.Н. Опыт системного исследования немецкой химической терминологии: на материа-ле общей и неорганической химии. Автореф. дисс. ... канд. филол. наук, М., 2005.
- Қодирова Н. Ўзбек тилидаги аффиксларда полифункционаллик. Филол. фан. номз. ... дисс. Авто-реф., Т., 2002.