ilmsarchashmalari@umail.uz +998 91-915-45-55 220100, Urganch shahri, Hamid Olimjon koʻchasi, 14-uy.
Arxiv / №1 · 2026 / Maqola
ILMIY AXBOROT

NOVERBAL HARAKAT FRAZEOLOGIK BIRLIKLARNING LINGVOMADANIY XUSUSIYATLARI

Annotatsiya
O'ZBEKCHA

Ushbu maqolada noverbal harakatlarning frazeologik birliklarining lingvomadaniy xususiyatlari o‘rganiladi, madaniy ahamiyatga ega imo-ishoralar va tana harakatlarining tilda qanday qilib so‘zlashtirilishi va qayd etilishiga urg‘u beriladi. Imo-ishoralar, yuz ifodalari va tana harakatlari ka-bi noverbal harakatlar jamoaviy madaniy tajribani shakllantirishda muhim rol o‘ynaydi va ularning fra-zeologiyada aks etishi til, madaniyat va bilish o‘rtasidagi chuqur bog‘liqlikni ochib beradi. Ushbu tadqi-qot noverbal xatti-harakatlardan kelib chiqadigan frazeologik birliklarni tahlil qiladi va ularning seman-tik tuzilishi, madaniy ramziyligi va pragmatik funksiyalarini o‘rganadi. Ushbu birliklar madaniyatga xos normalar, qadriyatlar va ijtimoiy o‘zaro ta’sir naqshlarini qanday kodlashiga alohida e’tibor qaratiladi. Tadqiqot tanlangan misollarning tavsifiy va lingvomadaniy tahliliga asoslangan bo‘lib, noverbal harakat-larning frazeologik birliklari madaniy ma’noning barqaror tashuvchisi sifatida ishlashini ko‘rsatadi. Nati-jalar frazeologiyaning tilga singib ketgan milliy mentalitet va madaniy dunyoqarashni tushunish uchun qimmatli manba sifatidagi ahamiyatini ta’kidlaydi.

Kalit so'zlar: lingvomadaniy, frazeologik birliklar, og‘zaki bo‘lmagan harakat, madaniy ma’no, imo-ishora, til va madaniyat
РУССКИЙ

В данной статье рассматриваются лингвокультурные особенности фразеоло-гических единиц невербального действия, с акцентом на способах вербализации и фиксации в языке культурно значимых жестов и телесных действий. Невербальные действия, такие как жесты, вы-ражения лица и движения тела, играют важную роль в формировании коллективного культурного опыта, а их отражение во фразеологии выявляет глубокие связи между языком, культурой и поз-нанием. В исследовании анализируются фразеологические единицы, возникающие из невербального поведения, и исследуются их семантическая структура, культурная символика и прагматические функции. Особое внимание уделяется тому, как эти единицы кодируют специфические для данной культуры нормы, ценности и модели социального взаимодействия. Исследование основано на дес-криптивном и лингвокультурном анализе выбранных примеров, демонстрирующих, что фразеоло-гические единицы невербального действия функционируют как стабильные носители культурного смысла. Результаты подчеркивают важность фразеологии как ценного источника для понимания национального менталитета и культурного мировоззрения, заложенных в языке

Ключевые слова: лингвокультура, фразеологические единицы, невербальное действие, куль-турное значение, жест, язык и культура.
ENGLISH

This article examines the linguacultural features of nonverbal action phraseological units, focusing on the ways in which culturally significant gestures and bodily actions are verbalized and fixed in language. Nonverbal actions such as gestures, facial expressions, and body movements play an important role in shaping collective cultural experience, and their reflection in phraseology reveals deep connections between language, culture, and cognition. The study analyzes phraseological units that originate from nonverbal behavior and explores their semantic structure, cultural symbolism, and pragmatic functions. Special attention is paid to how these units encode culturally specific norms, values, and patterns of social interaction. The research is based on descriptive and linguacultural analysis of selected examples, demonstrating that nonverbal action phraseological units’ function as stable carriers of cultural meaning. The findings highlight the importance of phraseology as a valuable source for understanding national mentality and cultural worldview embedded in language.

Keywords: linguacultural, phraseological units, nonverbal action, cultural meaning, gesture, lan-guage and culture.

Maqola · PDF

Foydalanilgan adabiyotlar

  1. Creswell J.W. Qualitative inquiry and research design: Choosing among five approaches (3rd ed.). Thousand Oaks, CA: SAGE. 2013, pp. 69–110, 233–252.
  2. Dobrovolskij D., Piirainen E. Figurative language: Cross-cultural and cross-linguistic perspectives. Oxford: Elsevier. 2015, pp. 45–76, 189–218
  3. Ekman P., Friesen W.V. The repertoire of nonverbal behavior: Categories, origins, usage, and coding. 1999. Semiotica, 1(1), p. 49–98
  4. Goddard C., Wierzbicka A. Cultural scripts: What are they and what are they good for? Intercultural Pragmatics, 2004. 1(2), p. 153–166.
  5. Kövecses Z. Metaphor: A practical introduction (2nd ed.). Oxford: Oxford University Press. 2010, pp. 79–102, 197–223.
  6. Lakoff G., Johnson M. Metaphors we live by. Chicago: University of Chicago Press. 1980. pp. 3–32, 56–68, 117–146.
  7. Burger H. Phraseology: An international handbook of contemporary research. Berlin: De Gruyter Mouton. 2015, pp. 1–26, 307–336, 597–624.
← Songa qaytish