ilmsarchashmalari@umail.uz +998 91-915-45-55 220100, Urganch shahri, Hamid Olimjon koʻchasi, 14-uy.
Arxiv / №10 · 2026 / Maqola
10.00.00 – FILOLOGIYA FANLARI

PAOLO BACHIGALUPINING “SAMARADORLIK” VA NORMUROD NORQOBILOVNING “YETIM QOLGAN GULLAR” HIKOYALARINING QIYOSIY-EKOKRITIK TAHLILI

Annotatsiya
O'ZBEKCHA

Ushbu maqolada Paolo Bachigalupining “Samaradorlik” (Efficiency) va Normurod Norqobilovning “Yetim qolgan gullar” hikoyalari qiyosiy ekokritik yondashuv asosida tahlil qilinadi. Tad-qiqotning asosiy maqsadi har ikki asarda ekologik ong, ekologik madaniyat hamda inson va tabiat o‘rtasi-dagi munosabatlarning badiiy ifodasini aniqlashdan iborat. Norqobilov hikoyasida tabiatga nisbatan be-farqlik, individual mas’uliyatsizlik va jamoaviy ekologik ongning pastligi atrof-muhitning yemirilishiga olib keluvchi omillar sifatida tasvirlanadi. Xususan, atirgullar obrazi, chiqindilar va garmsel timsoli orqa-li insonning tabiatga munosabati axloqiy muammo sifatida talqin etiladi. Bachigalupining “Samaradorlik” hikoyasida esa ekologik ong individual xatti-harakat bilan cheklanmay, energiya mustaqilligi, oziq-ovqat xavfsizligi, jamoaviy farovonlik va ijtimoiy hamjihatlik bilan bog‘liq tizimli hodisa sifatida namoyon bo‘-ladi. Tadqiqot natijasida ikki muallif ekologik muammoni turlicha badiiy modellashtirgan bo‘lsa-da, inson va tabiat o‘rtasidagi muvozanatning buzilishi jamiyat hayoti uchun jiddiy oqibatlarga olib kelishin aniq-lanadi. Maqolada, shuningdek, ekologik mas’uliyatning individual va jamoaviy shakllari qiyoslanib, ikki asardagi ekologik tafakkurning o‘xshash va farqli jihatlari ochib beriladi.

Kalit so'zlar: ekokritika, ekologik ong, ekologik madaniyat, ilmiy fantastika, antropotsentrizm, tabi-at, samaradorlik.
РУССКИЙ

В статье проводится сравнительный экокритический анализ рассказов Паоло Бачигалупи «Эффективность» (Efficiency) и Нормурода Норкобилова «Сиротские цветы» (Yetim qolgan gullar). Основная цель исследования заключается в выявлении художественного воплощения экологического сознания, экологической культуры, а также взаимоотношений между человеком и природой в обоих произведениях. В рассказе Норкобилова равнодушие к природе, индивидуальная безответственность и низкий уровень коллективного экологического сознания представлены как факторы, способствующие деградации окружающей среды. В частности, посредством образов роз, отходов и гармселя отношение человека к природе интерпретируется как нравственно-эти-ческая проблема. В рассказе Бачигалупи «Эффективность» экологическое сознание, напротив, не ограничивается индивидуальным поведением, а предстает как системное явление, тесно связанное с энергетической независимостью, продовольственной безопасностью, общественным благополу-чием и социальной сплочённостью. Результаты исследования показывают, что, несмотря на раз-личия в художественном моделировании экологической проблематики, оба автора акцентируют серьёзные последствия нарушения равновесия между человеком и природой для жизни общества. В статье также сопоставляются индивидуальные и коллективные формы экологической ответ-ственности, выявляются сходства и различия экологического мышления, представленного в двух произведениях.

Ключевые слова: экокритика, экологическое сознание, экологическая культура, научная фан-тастика, антропоцентризм, природа, эффективность.
ENGLISH

This article presents a comparative ecocritical analysis of Paolo Bacigalupi’s Efficiency and Uzbek writer Normurod Norqobilov’s Orphan Flowers (Yetim qolgan gullar). The study aims to examine the literary representation of ecological consciousness, environmental culture, and the relationship between humans and nature in the two works. In Norqobilov’s story, indifference toward nature, individual irresponsibility, and a low level of collective ecological awareness are presented as factors contributing to environmental degradation. In particular, the images of roses, garbage, and the wind function as important elements through which the relationship between humans and nature is interpreted as an ethical problem. In Bacigalupi’s Efficiency, ecological consciousness is not limited to individual behavior but is presented as a systemic phenomenon closely connected with energy independence, food security, community prosperity, and social connectedness. The study demonstrates that although the two authors employ different literary models to portray environmental problems, both emphasize the serious consequences of disrupting the balance between humans and nature. The article also compares individual and collective forms of environmental responsibility and identifies the similarities and differences in the ecological perspectives represented in the two works.

Keywords: ecocriticism, environmental consciousness, ecological culture, science fiction, anthropo-centrism, nature, efficiency

Maqola · PDF

Foydalanilgan adabiyotlar

  1. Bacigalupi P. Efficiency. In Pump six and other stories Night Shade Books. 2010, p. 115–132.
  2. Buell L. The future of environmental criticism: Environmental crisis and literary imagination. Blackwell Publishing. 2005, p. 45–73.
  3. Glotfelty C., Fromm H. (Eds.). The ecocriticism reader: Landmarks in literary ecology. University of Georgia Press. 2010, p. 145–183.
  4. Karimov B. Yangi davr o‘zbek adabiyotida ekologik tafakkur va ma’naviyat muammolari. “Mumtoz so‘z”, 2021, p. 57–63.
  5. Murphy P.D. Transversal ecocritical praises: Sustaining across genres and cultures. Lexington Books. 2013, p. 34–56.
  6. Murphy Patrick D. "In Paolo Bacigalupi’s Environmental Science Fiction, Immoral and Criminal are not Synonymous." The Routledge Handbook of Crime Fiction and Ecology. Routledge. 2023, p. 228–238
  7. Norqobilov N. Yetim qolgan gular. Hikoyalar va qissalar. “Sharq”, 2015.
  8. Otto E.C. Green speculations: Science fiction and biopolitics. Ohio State University Press. 2012.
← Songa qaytish