ilmsarchashmalari@umail.uz +998 91-915-45-55 220100, Urganch shahri, Hamid Olimjon koʻchasi, 14-uy.
Arxiv / №10 · 2026 / Maqola
07.00.00 – TARIX FANLARI

XIX ASR OXIRI VA XX ASR BOSHLARIDA BUXORO AMIRLIGIDA TURK FUQAROLARINING FAOLIYATI

Annotatsiya
O'ZBEKCHA

Ushbu maqola orqali XX asrning birinchi yarmida Buxoro amirligining ijtimoiy-iqtis-doiy,madaniy-siyosiy hayoti, aholining, ayniqsa, shahar va markaziy hududlarda istiqomat qiluvchi inson-larning turmush tarzi va xo‘jalik hayotiga oid ma’lumotlar berilgan. Shuningdek, ushbu davrga oid ko‘p sonli arxiv manbalari amirlikning bir qator bekliklarida aholi orasida antirus kayfiyatdagi kuchlar soni muttasil oshib borganligi haqida yoritilgan.“Bolqon urush”lari va I jahon urushi yillarida Buxoro amirli-gida turklarga xayrixohlikni kuchaytirish uchun turk emissarlari Emon Mansur, Said Xolid Eshon, Qutlug‘-xo‘ja Eshon,Mustafo va Mahmud Afandilar muttasil ravishda targ‘ibot olib bordilar. Chor hukumati bunga javoban ularga qat’iy va keskin choralar ko‘rdi.

Kalit so'zlar: Buxoro amirligi, Turkiston general-gubernatorligi, turk va afg‘on fuqarolari, Turkis-ton rayon qo‘riqlash bo‘limi, “Bolqon urush”lari,“Yosh turklar”, “Ittihod” partiyasi”, Xo‘ja Abdulahad Rohatboyev, Qozi Mulla Mahmud.
РУССКИЙ

В данной статье представлена информация о социально-экономической, куль-турной и политической жизни Бухарского эмирата в первой половине XX века, образе жизни и эко-номической жизни населения, особенно проживающего в городе и центральных районах. Кроме то-го, многочисленные архивные источники этого периода указывают на неуклонный рост числа ан-тироссийских сил среди населения в ряде княжеств эмирата. Во время «Балканских войн» и Первой мировой войны турецкие эмиссары Эман Мансур, Саид Халид Эшон, Кутлугходжа Эшон, Мустафа и Махмуд Эфенди постоянно вели пропагандистскую деятельность с целью укрепления благосклон-ности турок к Бухарскому эмирату. В ответ царское правительство приняло против них реши-тельные и радикальные меры.

Ключевые слова: Бухарский эмират, генерал-губернатор Туркестана, граждане Турции и Афганистана, окружная охрана Туркестана, «Балканские войны», «Молодые турки», партия «Со-юз», Ходжа Абдулахад Рохатбаев, Кази Мулла Махмуд.
ENGLISH

This article provides information on the socio-economic, cultural, and political life of the Emirate of Bukhara during the first half of the 20th century, as well as the lifestyles and economic activities of the population–particularly those residing in urban and central areas. Furthermore, numerous archival sources from this period highlight the steady rise of anti-Russian sentiment among the populations of several *bekliks* (districts) within the Emirate. During the Balkan Wars and World War I, Turkish emissaries–such as Emon Mansur, Said Khalid Eshon, Qutlugh-Khoja Eshon, Mustafa, and Mahmud Afandi–conducted continuous propaganda campaigns to foster pro-Turkish sympathies within the Emirate. In response, the Tsarist government took firm and drastic measures against them.

Keywords: Emirate of Bukhara, Governor-Generalship of Turkestan, Turkish and Afghan citizens, Turkestan Regional Security Department, Balkan Wars, Young Turks, "Ittihad" Party, Khoja Abdulahad Rohatboyev, Qazi Mulla Mahmud.

Maqola · PDF

Foydalanilgan adabiyotlar

  1. O‘zbekiston Milliy arxivi (O‘MA), I-461-fond,1-ro‘yxat,1312-yig‘ma jild, 240-varaq.
  2. O‘MA, I-461-fond,1-ro‘yxat,1312-yig‘ma jild, 240-varaqning orqasi.
  3. O‘MA, I-461-fond,1-ro‘yxat,1312-yig‘ma jild, 318-varaq
  4. O‘MA, I-461-fond,1-ro‘yxat,1312-yig‘ma jild, 316-varaq
  5. O‘MA, I-461-fond,1-ro‘yxat, 1312-yig‘ma jild, 339-varaq
  6. Gissar (Бухарская владения) (От наш корресп) «Туркестанский курьер» за 1913, c. 4.
  7. O‘MA, I -461-fond. 1-ro‘yxat, 1312-yig‘ma jild, 434-varaq.
  8. O‘MA, I -461-fond. 1-ro‘yxat, 1312-yig‘ma jild, 436-varaq
  9. O‘MA, I -461-fond. 1-ro‘yxat, 1312-yig‘ma jild, 340-varaq, 340-varaqning orqasi
← Songa qaytish