FRANSUZ VA O‘ZBEK TILLARIDA KOGNITIV KOMPETENSIYANI AKS ETTIRUVCHI SEMANTIK BIRLIKLARNING QIYOSIY TAHLILI
Mazkur maqolada biz Fransuz va o‘zbek tillarida kognitiv kompetensiyani aks ettiruv-chi semantik birliklarning qiyosiy tahliliga bag‘ishladik. Kognitiv kompetensiya insonning bilimni idrok etish, qayta ishlash hamda nutq orqali ifodalash jarayonlari bilan bevosita bog‘liq bo‘lib, u tildagi leksik, frazeologik ,shuningdek, grammatik birliklarda namoyon bo‘ladi. Tadqiqotda har ikki tilda tafakkur, xoti-ra, baholash, sabab-oqibat munosabatlari hamda konseptual tasvirni ifodalovchi semantik birliklar aniqla-nadi va ularning umumiy va farqli jihatlari tahlil qilinadi. Fransuz tilida abstrakt fikrlash hamda mantiqiy strukturalar ko‘proq grammatik vositalar orqali ifodalansa, o‘zbek tilida milliy-madaniy tajriba ,shunin-dek, obrazlilikka tayangan semantik birliklar ustunlik qiladi. Qiyosiy yondashuv kognitiv jarayonlarningtil tizimidagi ifodalanish xususiyatlarini chuqurroq anglashga, qolaversa, tarjima va chet tilini o‘qitish ja-rayonlarida samarali metodik yechimlar ishlab chiqishga xizmat qiladi
В данной статье мы посвятили себя сравнительному анализу семантических единиц, отражающих когнитивную компетенцию во французском и узбекском языках. Когнитив-ная компетенция напрямую связана с процессами восприятия, обработки и выражения знаний че-ловеком посредством речи и проявляется в лексических, фразеологических и грамматических еди-ницах этого языка. В исследовании выявлены семантические единицы, выражающие мышление, память, оценку, причинно-следственные связи и концептуальные образы в обоих языках, а также проанализированы их общие и различные аспекты. В то время как во французском языке абстракт-ное мышление и логические структуры выражаются в большей степени грамматическими сред-ствами, в узбекском языке преобладают семантические единицы, основанные на национально-куль-турном опыте, а также на образности. Сравнительный подход позволяет глубже понять особен-ности выражения познавательных процессов в языковой системе, а также разработать эффек-тивные методические решения в процессах перевода и преподавания иностранных языков.
In this article, we are devoted to a comparative analysis of semantic units reflecting cognitive competence in French and Uzbek. Cognitive competence is directly related to the processes of human perception, processing and expression of knowledge through speech, and is manifested in lexical, phraseological, and grammatical units in this language. The study identifies semantic units expressing thinking, memory, evaluation, cause-and-effect relationships, and conceptual images in both languages, and analyzes their common and different aspects. While in French abstract thinking and logical structures are expressed more through grammatical means, in Uzbek semantic units based on national-cultural experience, as well as imagery, prevail. The comparative approach serves to provide a deeper understanding of the features of the expression of cognitive processes in the language system, as well as to develop effective methodological solutions in the processes of translation and foreign language teaching.
Foydalanilgan adabiyotlar
- Rahmatullayev Sh. O‘zbek tilining izohli frazeologik lug‘ati. Toshkent, «O‘qituvchi», 2018, 245–260-betlar.
- Mahmudov N. Til va tafakkur munosabatlari. Toshkent, “Fan va texnologiya”, 2016, 112–128-betlar.
- Xudoyberganova D. Kognitiv lingvistika asoslari. Toshkent, “Akademnashr”, 2019, 56–79-betlar
- Yo‘ldoshev B. Tilshunoslikda qiyosiy tahlil masalalari. Toshkent, “Universitet”, 2015, 90–104-betlar.
- Nurmonov A. Umumiy tilshunoslik. Toshkent, O‘zbekiston Milliy ensiklopediyasi, 2017, 173–189-betlar.
- Sodiqova M. Semantika va pragmatika muammolari. Toshkent, “Fan”, 2020, 61–75-betlar
- Qodirov Q. Til va madaniyat: kognitiv yondashuv. Toshkent, “Yangi asr avlodi”, 2021, 134–150-betlar.