ilmsarchashmalari@umail.uz +998 91-915-45-55 220100, Urganch shahri, Hamid Olimjon koʻchasi, 14-uy.
Arxiv / №10 · 2026 / Maqola
13.00.00 – PEDAGOGIKA FANLARI

GENERATIV SUN’IY INTELLEKT VOSITALARIDAN FOYDALANISHDA KREATIV VA TANQIDIY FIKRLASH KOMPETENSIYALARINING MAZMUNI VA TARKIBIY TUZILISHI

Annotatsiya
O'ZBEKCHA

Mazkur maqolada generativ sun’iy intellekt vositalaridan foydalanish jarayonida krea-tiv va tanqidiy fikrlash kompetensiyalarining mazmuni hamda tarkibiy tuzilishi tahlil qilinadi. Zamonaviy ta’lim muhitida generativ sun’iy intellekt texnologiyalaridan samarali foydalanish talabalardan axborotni izlash va qayta ishlash bilan bir qatorda, mustaqil fikrlash, muammoni turli nuqtayi nazardan tahlil qilish, yangi g‘oyalarni ilgari surish, axborotning ishonchliligini baholash va asoslangan xulosalar chiqarish ka-bi kompetensiyalarni rivojlantirishni talab etadi. Tadqiqotda kreativ va tanqidiy fikrlash kompetensiya-larining o‘zaro bog‘liqligi, ularning asosiy komponentlari hamda generativ sun’iy intellekt vositalari bilan ishlash jarayonidagi namoyon bo‘lish xususiyatlari yoritiladi. Generativ sun’iy intellektdan pedagogik maqsadlarda oqilona va tanqidiy foydalanish ta’lim oluvchilarning intellektual faolligi, ijodkorligi va mustaqil qaror qabul qilish ko‘nikmalarini rivojlantirishga xizmat qilishi asoslanadi

Kalit so'zlar: generativ AI, kreativ fikrlash, tanqidiy fikrlash, kompetensiya, raqamli ta’lim, axborot savodxonligi, mustaqil fikrlash, refleksiya, pedagogik jarayon, ijodkorlik.
РУССКИЙ

В данной статье анализируется содержание и структурная организация ком-петенций креативного и критического мышления в процессе использования инструментов генера-тивного искусственного интеллекта. В современной образовательной среде эффективное исполь-зование технологий генеративного искусственного интеллекта требует от студентов не только навыков поиска и обработки информации, но и развития таких компетенций, как самостоятель-ное мышление, анализ проблемы с различных точек зрения, выдвижение новых идей, оценка досто-верности информации и формулирование обоснованных выводов. В исследовании рассматривается взаимосвязь компетенций креативного и критического мышления, раскрываются их основные ком-поненты, а также особенности проявления данных компетенций в процессе работы с инструмен-тами генеративного искусственного интеллекта. Обосновывается, что рациональное и критичес-кое использование генеративного искусственного интеллекта в педагогических целях способствует развитию интеллектуальной активности, творческих способностей и навыков самостоя-тельного принятия решений у обучающихся.

Ключевые слова: generative AI, креативное мышление, критическое мышление, компетенция, цифровое образование, информационная грамотность, самостоятельное мышление, рефлексия, педагогический процесс, творчество.
ENGLISH

This article analyzes the content and structural organization of creative and critical thinking competencies in the process of using generative artificial intelligence tools. In the modern educational environment, the effective use of generative artificial intelligence technologies requires students not only to possess skills in searching for and processing information, but also to develop competencies such as independent thinking, analyzing problems from different perspectives, generating new ideas, evaluating the reliability of information, and drawing well-founded conclusions. The study examines the interrelationship between creative and critical thinking competencies, identifies their main components, and highlights the specific features of the manifestation of these competencies in the process of working with generative artificial intelligence tools. It is substantiated that the rational and critical use of generative artificial intelligence for pedagogical purposes contributes to the development of learners’ intellectual activity, creativity, and independent decision-making skills.

Keywords: Generative AI, creative thinking, critical thinking, competence, digital education, information literacy, independent thinking, reflection, pedagogical process, creativity.

Maqola · PDF

Foydalanilgan adabiyotlar

  1. OECD. (2024). OECD Learning Compass 2030: Conceptual Learning Framework. Paris, OECD Publishing, p. 10–16
  2. Amabile T.M., Pratt M.G. The dynamic componential model of creativity and innovation in organizations: Making progress, making meaning // Research in Organizational Behavior. 2016, vol. 36, p. 157–183.
  3. Abrami P.C., Bernard R.M., Borokhovski E., Waddington D.I., Wade C.A., Persson T. Strategies for Teaching Students to Think Critically: A Meta-Analysis // Review of Educational Research. 2015, vol. 85, № 2, р. 275–314
  4. B. J. (2002). Becoming a Self-Regulated Learner: An Overview. Theory Into Practice, 41(2), p. 64–70.
  5. Ritter S.M., Mostert N. Enhancement of Creative Thinking Skills Using a Cognitive-Based Creativity Training // Journal of Cognitive Enhancement. 2017, vol. 1, p. 243–253
  6. Vincent-Lancrin, S., González-Sancho, C., Bouckaert, M., et al. (2019). Fostering Students’ Creativity and Critical Thinking: What It Means in School. Paris: OECD Publishing, p. 79–104.
  7. Xoliqov A.A. Pedagogik mahorat. Toshkent, “Oʻqituvchi”, 2011, 87–102-betlar.
← Songa qaytish