ilmsarchashmalari@umail.uz +998 91-915-45-55 220100, Urganch shahri, Hamid Olimjon koʻchasi, 14-uy.
Arxiv / №8 · 2026 / Maqola
10.00.00 – FILOLOGIYA FANLARI

GRADUONIMIK QATORLARNING TILDA IFODALANISHI VA ULARNING QIYOSIY-SEMANTIK XUSUSIYATLARI

Annotatsiya
O'ZBEKCHA

Mazkur maqolada o‘zbek va ingliz tillaridagi graduonimik qatorlarning semantik xusu-siyatlari qiyosiy jihatdan tahlil qilinadi. Tadqiqotda vaqt, chastotalik, intensivlik va siklik munosabatlarni ifodalovchi graduonimik birliklarning strukturaviy hamda funksional xususiyatlari yoritilgan. Shuningdek, o‘zbek tilidagi uch a’zoli va ingliz tilidagi ko‘p a’zoli graduonimik qatorlarning umumiy hamda farqli jihat-lari aniqlanib, ularning tilning kognitiv va lingvomadaniy tizimidagi o‘rni asoslab berilgan. Tadqiqot nati-jalari graduonimiya hodisasining universal va milliy xususiyatlarini aniqlash hamda qiyosiy tilshunoslik doirasidagi nazariy qarashlarni boyitishga xizmat qiladi.

Kalit so'zlar: graduonimiya, graduonimik qator, semantik darajalanish, payt ravishlari, siklik gra-duonimiya, chastotalik, intensivlik, qiyosiy-semantik tahlil, o‘zbek tili, ingliz tili.
РУССКИЙ

В данной статье проводится сопоставительно-семантический анализ градуо-нимических рядов в узбекском и английском языках. Рассматриваются структурные и функцио-нальные особенности языковых единиц, выражающих временные, частотные, интенсивные и цик-лические отношения. Особое внимание уделяется выявлению общих и специфических особенностей трёхчленных градуонимических рядов узбекского языка и многочленных рядов английского языка, а также определению их роли в когнитивной и лингвокультурной системе языка. Результаты иссле-дования способствуют выявлению универсальных и национально-специфических характеристик градуонимии и расширяют теоретические представления в области сопоставительного языкозна-ния и лексической семантики.

Ключевые слова: градуонимия, градуонимический ряд, семантическая градация, наречия вре-мени, циклическая градуонимия, частотность, интенсивность, сопоставительно-семантический анализ, узбекский язык, английский язык.
ENGLISH

This article presents a comparative-semantic analysis of graduonymic series in the Uzbek and English languages. The study examines the structural and functional features of graduonymic units expressing temporal, frequency, intensity, and cyclic relations. Particular attention is paid to the similarities and differences between three-member graduonymic series in Uzbek and multi-member series in English, highlighting their role in the cognitive and linguocultural systems of language. The findings contribute to identifying both universal and language-specific characteristics of graduonymy and expand theoretical perspectives within comparative linguistics and lexical semantics.

Keywords: graduonymy, graduonymic series, semantic gradation, adverbs of time, cyclic graduo-nymy, frequency, intensity, comparative-semantic analysis, Uzbek language, English language.

Maqola · PDF

Foydalanilgan adabiyotlar

  1. Bozorov O. O‘zbek tilida darajalanish. Toshkent, “Fan”, 1995.
  2. Djumabaeva J. Graduonymy as a Semantic Phenomenon in Uzbek Linguistics. Arts and Social Sciences Journal, 2016, vol. 7, № 4.
  3. Lyons J. Language and Linguistics. An Introduction. Cambridge: Cambridge University Press, 1981.
  4. Cruse D.A. Meaning in Language. An Introduction to Semantics and Pragmatics. Oxford: Oxford University Press, 2004.
  5. Lakoff G. Women, Fire and Dangerous Things: What Categories Reveal about the Mind. Chicago, The University of Chicago Press, 1987.
  6. Norkuziyeva N. O‘zbek tilida payt ravishlarining semantik xususiyatlari. Toshkent, 2022.
  7. O‘rinboyeva M., Xo‘jamqulov Sh. O‘zbek folklori tilidagi payt ravishlarining semantik tadqiqi. – Toshkent, 2021.
  8. Sayidazimova D. Ingliz tilida chastotalik ma’nolarining graduonimik ifodasi. Filologik tadqiqotlar. – Toshkent, 2023.
← Songa qaytish