ilmsarchashmalari@umail.uz +998 91-915-45-55 220100, Urganch shahri, Hamid Olimjon koʻchasi, 14-uy.
Arxiv / №4 · 2026 / Maqola
ILMIY AXBOROT

HARBIY SUD AMALIYOTIDA MANIPULYATIV XULQ-ATVORNI ANIQLASHNING PSIXOLOGIK JIHATLARI

Annotatsiya
O'ZBEKCHA

Mazkur maqolada harbiy sud amaliyotida manipulyativ xulq-atvorni aniqlashning psi-xologik mexanizmlari, diagnostik mezonlari va sud jarayoniga ta’siri tahlil qilinadi. Harbiy muhit o‘ziga xos ierarxik tuzilma va intizomiy talablar bilan ajralib turishi sababli, manipulyativ strategiyalar yashirin va murakkab shakllarda namoyon bo‘lishi mumkin. Tadqiqot doirasida manipulyatsiyaning kognitiv, emo-tsional va ijtimoiy-psixologik komponentlari yoritildi. Sud-tergov jarayonida guvohlik ko‘rsatmalarini ba-holash, ayblanuvchi shaxsining psixologik portretini aniqlash hamda ekspertiza o‘tkazish mezonlari ko‘rib chiqildi. Natijada manipulyativ xatti-harakatlarni aniqlashning integrativ psixologik modeli taklif etildi.

Kalit so'zlar: harbiy sud, manipulyativ xulq-atvor, sud psixologiyasi, psixologik ekspertiza, kognitiv buzilishlar, ijtimoiy ta’sir.
РУССКИЙ

В данной статье анализируются психологические механизмы, диагностические критерии и влияние на судебное разбирательство манипулятивного поведения в военно-судебной практике. Поскольку военная среда характеризуется собственной иерархической структурой и дисциплинарными требованиями, манипулятивные стратегии могут проявляться в скрытых и сложных формах. Исследование охватывает когнитивные, эмоциональные и социально-психоло-гические компоненты манипуляции. Рассмотрены критерии оценки свидетельских показаний, опре-деления психологического портрета обвиняемого и проведения экспертизы в ходе судебного рас-следования. В результате предложена интегративная психологическая модель выявления манипул-ятивного поведения.

Ключевые слова: военный суд, манипулятивное поведение, судебная психология, психологи-ческая экспертиза, когнитивные нарушения, социальное влияние.
ENGLISH

This article analyzes the psychological mechanisms, diagnostic criteria and impact on the trial of manipulative behavior in military court practice. Since the military environment is characterized by its own hierarchical structure and disciplinary requirements, manipulative strategies can manifest themselves in hidden and complex forms. The study covered the cognitive, emotional and socio-psychological components of manipulation. The criteria for evaluating witness testimony, determining the psychological portrait of the accused person and conducting an examination during the judicial investigation were considered. As a result, an integrative psychological model of detecting manipulative behavior was proposed

Keywords: military court, manipulative behavior, forensic psychology, psychological examination, cognitive impairment, social influence.

Maqola · PDF

Foydalanilgan adabiyotlar

  1. Stern William. Zur Psychologie der Aussage. Zeitschrift für angewandte Psychologie. Leipzig, Verlag von Johann Ambrosius Barth, 1902, № 1, s. 1–42.
  2. Vrij Aldert. Detecting Lies and Deceit: Pitfalls and Opportunities, Applied Cognitive Psychology. Chichester: Wiley, 2004, vol. 18, № 3, p. 233–248.
  3. Cialdini Robert B. Social Influence: Compliance and Conformity. Annual Review of Psychology. Palo Alto. Annual Reviews, 2004, vol. 55, p. 591–621.
  4. Christie Richard; Geis, Florence. Studies in Machiavellianism. Academic Press Journal of Personality Research. New York, Academic Press, 1970, № 2, p. 10–34.
  5. Kahneman Daniel. Maps of Bounded Rationality. Psychology for Behavioral Economics. American Eco-nomic Review. Nashville, American Economic Association, 2003, vol. 93, № 5, p. 1449–1475.
← Songa qaytish