KOGNITIV LINGVISTIKADA KONSEPT: TIL, TAFAKKUR VA MADANIYAT O‘RTASIDAGI INTEGRATIV YONDASHUV
Maqolada konsept kognitiv lingvistika nuqtayi nazaridan tahlil qilinib, til, tafakkur va madaniyat o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlik ko‘rsatildi. Tadqiqotda semantik tahlil, metafora va metonimiya modellashtirish hamda diskursiy kuzatuv usullari qo‘llanildi. Natijalar konseptning leksik, obrazli va aksio-logik qatlamlarini, freym va prototip mexanizmlarini hamda madaniy motivatsiyani ochib beradi. Ilmiy yangilik konsept indikatorlarini tizimlashtirish va ularni amaliy tahlilda qo‘llash mezonlarini taklif qilishda namoyon bo‘ladi.
Статья посвящена анализу концепта с позиции когнитивной лингвистики, выяв-лению взаимосвязей между языком, мышлением и культурой. В исследовании использовались семан-тический анализ, моделирование концептуальных метафор и метонимий, а также наблюдение в дискурсе. Результаты показывают лексический, образный и аксиологический уровни концепта, ме-ханизмы фрейма и прототипа, а также культурную мотивацию. Научная новизна заключается в систематизации индикаторов концепта и предложении критериев их практического анализа.
The article analyzes the concept from the perspective of cognitive linguistics, highlighting the interrelations between language, thought, and culture. The study employs semantic analysis, conceptual mapping of metaphor and metonymy, and discourse-based observation. The results reveal the lexical, figurative, and axiological layers of the concept, as well as frame and prototype mechanisms and cultural motivation. The scientific novelty lies in systematizing concept indicators and proposing criteria for their practical analysis.
Foydalanilgan adabiyotlar
- Fillmore C.J. Frame Semantics. In: Linguistics in the Morning Calm. Seoul, Hanshin Publishing Company, 1982, p. 111–137.
- Карасик В.И. Языковой круг: личность, концепты, дискурс. Волгоград, “Перемена”, 2002. 477 с.
- Langacker R.W. Foundations of Cognitive Grammar. Vol. 1. Theoretical Prerequisites. Stanford, Stanford University Press, 1987, 516 p.
- Lakoff G., Johnson M. Metaphors We Live By. Chicago, University of Chicago Press, 2003, 276 p.
- Нурмонов А. Умумий тилшунослик. Тошкент, “Ўзбекистон”, 2001, 256-бeт.
- Раҳматуллаев Ш. Ўзбек тилининг лексик семантикаси. Тошкент, “Ўқитувчи”, 1985, 152-бeт.
- Rosch E. Principles of Categorization. In: Cognition and Categorization. Hillsdale, Lawrence Erlbaum Associates, 1978, p. 27–48.
- Степанов Ю.С. Константы: словарь русской культуры. Москва, “Академический проект”, 2004, 992 с.
- Sharipova O.X. Kognitiv tilshunoslik, lingvomadaniyatshunoslik va psixolingvistikada konseptga munosa-bat masalasi. SCIENCE TIME, 2024, vol. 3, Issue 1. DOI:https://doi.org/10.5281/zenodo.14919640 52–54 p.