KRIMINAL FRAZEOLOGIYA INGLIZ VA O‘ZBEK TILLARIDA: SEMANTIK, LINGVOKULTUROLOGIK VA KOMMUNIKATIV-PRAGMATIK XUSUSIYATLAR
Maqolada ingliz va o‘zbek tillaridagi kriminal frazeologik birliklar qiyosiy-chog‘ishtir-ma aspektda tahlil qilinadi. Kriminal frazeologiya jinoyat, ayb, jazo, tergov, yashirish, fosh etish, qonunbu-zarlik va javobgarlikdan qochish kabi ijtimoiy-huquqiy konseptlarni obrazli, ekspressiv va madaniy bel-gilangan shaklda ifodalovchi frazeologik birliklar tizimi sifatida ta’riflanadi. Tadqiqotda frazeologik iden-tifikatsiya, semantik, komponent, struktur, kognitiv, lingvokulturologik, qiyosiy-chog‘ishtirma hamda dis-kursiv-pragmatik tahlil metodlari kompleks qo‘llanildi. Natijalar kriminal frazeologik birliklar beshta aso-siy konseptual maydon atrofida tizimlashishini, ikki tilda obrazlar tizimining qisman mos kelishini va tar-jimada to‘liq ekvivalent, qisman ekvivalent hamda analogik munosabatlar ustun ekanini ko‘rsatadi.
В статье проводится сопоставительный анализ криминальных фразеологичес-ких единиц английского и узбекского языков. Криминальная фразеология определяется как система фразеологических единиц, выражающих в образной, экспрессивной и культурно обусловленной форме такие социально-правовые концепты, как преступление, вина, наказание, расследование, сокрытие, разоблачение, нарушение закона и уклонение от ответственности. В исследовании комплексно применены методы фразеологической идентификации, семантического, компонент-ного, структурного, когнитивного, лингвокультурологического, сопоставительного и дискурсивно-прагматического анализа. Результаты исследования показывают, что криминальные фразеологи-ческие единицы систематизируются вокруг пяти основных концептуальных полей, системы образов в двух языках частично совпадают, а в переводе преобладают отношения полной и частичной эквивалентности, а также аналогии.
The article provides a comparative analysis of criminal phraseological units in English and Uzbek. Criminal phraseology is defined as a system of phraseological units that express socio-legal concepts – crime, guilt, punishment, investigation, concealment, exposure, law-breaking and evasion of responsibility – in a figurative, expressive and culturally marked form. The study applies a complex methodlogy combining phraseological identification, semantic, componential, structural, cognitive, linguacultural, comparative and discursive-pragmatic analysis. The results show that criminal phraseological units cluster around five core conceptual fields, that the imagery systems of the two languages partially coincide, and that full, partial and analogous equivalence prevail in translation.
Foydalanilgan adabiyotlar
- Qarshiyeva Sh.T. Frazeologik terminlarning leksikografik tahlili. CARJIS. 2022, 163–169-betlar.
- Zokirova S. Phraseology as a Science. The Subject and Tasks of Phraseology. International Journal of Artificial Intelligence. 2024, p. 389–390.
- Adaxamjonova M.B., Abduvaliyev M.A. Birth and Development of Phraseology as a Linguistic Discipline in World Linguistics. GIIRJ. 2022, p. 746–747.
- Hojiyeva G.S., Olimova M. Types of Phraseologisms According to Semantic Classification. Western European Journal of Linguistics and Education. 2025, p. 33–34.
- Norov I., Matmuratova M. O‘zbek frazeologiyasining o‘rganilish tarixi. 11–13-betlar.
- Zerkina N., Kostina N. English Phraseology in Teaching: Interrelation of Theory and Practice, p. 143–144.
- Sotvaldieva H.M., Masharipova A.T. "Phraseology as an Independent Branch of Linguistics" –International Journal of Science and Research (IJSR), Vol. 9, Issue 12, December 2020
- Xudoyqulov B. Frazeologizmlarning asosiy xususiyatlari (italyan tilidagi iboralar misolida). Uchinchi renessans: ilm-fan va ta’lim taraqqiyoti istiqbollari. 2021.
- Amirkulova N.A. (2020). The Some Problems of Phraseology. Вестник науки и образования, 10(88), Part 2.
- Saidova Z.X. Modern Methods of Translating Phraseological Units // Eurasian Research Bulletin. 2022, p. 153–154.