MASNAVIY JANRI POETIKASI VA UNING OGAHIYNING BADIIY MEROSIDAGI TADRIJI
Mazkur maqolada o‘zbek mumtoz adabiyotida muhim o‘rin tutgan masnaviy janrining poetik tabiati, shakliy va funksional xususiyatlari ilmiy-nazariy jihatdan tahlil qilinadi. Tadqiqot markazida Muhammad Rizo Ogahiyning tarixiy-badiiy merosi, xususan,“Riyoz ud-davla” asari tarkibidagi masna-viylar turadi. Maqolada masnaviy janrining tor va keng ma’nodagi talqinlari, uning epik va lirik imkoni-yatlari yoritilib, Ogahiy ijodida mazkur janrning tutgan o‘rni va tadrijiy rivoji ochib beriladi. Asar tarkibi-dagi masnaviylar miqdori aniqlanib, ular mazmun-mohiyati va funksional vazifasiga ko‘ra tavsifiy, voqea-band, panegirik hamda lirik-falsafiy guruhlarga ajratiladi. Tadqiqot natijalari Ogahiy tarixiy asarlarida masnaviy janri nasriy bayonni badiiy jihatdan boyituvchi, tarixiy haqiqatni emotsional va estetik ranglar bilan yorituvchi muhim poetik vosita ekanini ko‘rsatadi.
В данной статье научно-теоретически анализируется поэтическая природа, формальные и функциональные особенности жанра маснави, занимающего важное место в узбек-ской классической литературе. В центре исследования находится историко-художественное нас-ледие Мухаммада Ризы Огахи, в частности, маснави в произведении "Рияз уд-давла”. В статье ос-вещаются узкие и широкие толкования жанра маснави, его эпические и лирические возможности, раскрывается роль и постепенное развитие этого жанра в творчестве Огахи. Количество маснави в произведении определяется, они делятся на описательные, повествовательные, панегирические и лирико-философские группы в соответствии с их содержанием и функциональной задачей. Результаты исследования показывают, что жанр маснави в исторических произведениях Огахи является важным поэтическим средством, художественно обогащающим прозаическое повество-вание, освещающим историческую правду эмоциональными и эстетическими красками.
In this article, the poetic nature, formal and functional features of the masnavi genre, which occupies an important place in Uzbek classical literature, are analyzed from a scientific and theoretical point of view. At the center of the research is the historical and artistic heritage of Muhammad Rizo Ogahi, in particular, the masnavis in the work "Riyaz ud-davla”. The article highlights the narrow and broad interpretations of the masnavi genre, its epic and lyrical possibilities, and reveals the role and gradual development of this genre in Ogahi's work. The number of masnavis in the work is determined, and they are divided into descriptive, narrative, panegyric, and lyrical-philosophical groups according to their content and functional purpose. The results of the research show that the masnavi genre in Ogahi's historical works is an important poetic tool that artistically enriches the prose narrative, illuminating historical truth with emotional and aesthetic colors.
Foydalanilgan adabiyotlar
- Алишер Навоий. Мукаммал асарлар тўплами. Тошкент, “Фан”, 1992.
- Ғанихўжаев Ф. Огаҳий маснавийлари. Адабий мерос. Тошкент, Х.С.Сулаймонов номидаги Қўлёз-малар институти, 1984, 2-coн (30).
- Муҳаммад Ризо Огаҳий. Риёз уд-давла. Абу Райҳон Беруний номидаги Шарқшунослик институти қўлёзмалар фонди, № 5364, II, 355-бeт.
- Носиров О., Жамолов С., Зиёвиддинов М. Ўзбек классик шеърияти жанрлари. Тошкент, “Ўқитув-чи”, 1979, 184-бeт.
- Пиримқулов А.Э. Огаҳий маснавийлари. Филология фанлари номзоди илмий даражасини олиш учун ёзилган диссертация, Тошкент, ЎзР ФА А.Навоий номидаги Тил ва адабиёт институти, 1998.
- Султон И. Адабиёт назарияси. Тошкент, “Ўқитувчи”, 1986, 408-бeт.
- Шамс Қайс Розий. Ал-муъжам фи маойири ашъор ул-ажам. Назарий манба (қўлёзма ва нашрлар асосида).
- Абдурауф Фитрат. Адабиёт қоидалари. Нашрга тайёрловчи Ҳ.Болтабоев. Тошкент, “Ўқитувчи”, 1995, 112-бeт.