ilmsarchashmalari@umail.uz +998 91-915-45-55 220100, Urganch shahri, Hamid Olimjon koʻchasi, 14-uy.
Arxiv / №2 · 2026 / Maqola
ILMIY AXBOROT

MEDIALINGVISTIKA NUQTAYI NAZARIDAN O‘ZBEK VA INGLIZ TILLARI SARLAVHALARIDA GRAMMATIK KOMPRESSIYA MODELLARI VA ULARNING AXBOROT TA’SIRCHANLIGIGA TA’SIRI

Annotatsiya
O'ZBEKCHA

Ushbu maqolada o‘zbek va ingliz OAV sarlavhalarida grammatik kompressiya model-larining xususiyatlari va ularning axborot ta’sirchanligiga ta’siri qiyosiy-medialingvistik jihatdan tahlil qilinadi. Tadqiqot natijalari ingliz tilida yordamchi birliklarni tushirish, o‘zbek tilida esa agglyutinativ vo-sitalarga tayanish ustun ekanini ko‘rsatadi hamda grammatik kompressiyaning axborot yetkazish tezligini oshirib, ortiqcha qisqartirish semantik yo‘qotishlarga olib kelishini asoslaydi.

Kalit so'zlar: grammatik kompressiya, medialingvistika, sarlavha, o‘zbek tili, ingliz tili, axborot ta’-sirchanligi, semantik aniqlik, pragmatik samaradorlik, korpus tahlili, ommaviy axborot vositalari.
РУССКИЙ

В статье анализируются особенности моделей грамматической компрессии в заголовках узбекских и английских СМИ и их влияние на информационную эффективность с позиции сравнительно-медиалингвистического подхода. Результаты показывают, что в английском языке преобладает сокращение вспомогательных единиц, тогда как в узбекском языке преимущество имеют агглютинативные средства. Также исследование демонстрирует, что грамматическая компрессия ускоряет передачу информации, тогда как чрезмерное сокращение приводит к потере семантики.

Ключевые слова: грамматическая компрессия, медиалингвистика, заголовок, узбекский язык, английский язык, информационная эффективность, семантическая точность, прагматическая эффективность, корпусный анализ, средства массовой информации.
ENGLISH

This article analyzes the features of grammatical compression models in Uzbek and English media headlines and their impact on information effectiveness from a comparative-medialinguistic perspective. The results show that reducing auxiliary units is predominant in English, while agglutinative tools are more prominent in Uzbek. The study also demonstrates that grammatical compression increases the speed of information delivery, whereas excessive reduction leads to semantic loss.

Keywords: grammatical compression, medialinguistics, headline, Uzbek language, English langua-ge, information effectiveness, semantic precision, pragmatic efficiency, corpus analysis, mass media.

Maqola · PDF

Foydalanilgan adabiyotlar

  1. Bookstein A., Klein S.T. Siqish, axborot nazariyasi va grammatika: yagona yondashuv. ACM Axborot tizimlari bo‘yicha tranzaksiyalar (TOIS). 1990, 8-j, 1-son, 27–49-betlar.
  2. Khramchenko Dmitry S. "How headlines communicate: a functional-pragmatic analysis of small-format texts in english-language mass media". Training, Language and Culture, vol. 7, № 2, 2023, pp. 30–38.
  3. Шагланова Е.А. Компрессия текста телерекламы: стратегический аспект. Дис., Улан-Удэ, дис.... канд. филолог. наук, 2018.
  4. Шагланова Е.А. Информационно-стратегический потенциал компрессии текста телерекламы. Дис., Улан-Удэ, 2016
  5. Комарова С.С. Семантическая компрессия в прагматике высказывания: на материале немецкоязыч-ной прессы. Дис., Самара, автореф. дис.… канд. филол. наук, 2005.
  6. Добросклонская Т.Г. Теория и методы медиалингвистики (на материале английского языка). Дис.... доктора филологических наук. М., 2000, т. 368.
  7. Turg‘unova F. Grammatik kompressiya orqali yangiliklar sarlavhalarini optimallashtirish. Strategiyalarni o‘rganish va auditoriyani jalb qilish. Farg‘ona davlat universiteti, 2024, 6-son, c. 72–72.
  8. Baymuxametova K.I. et al. Badiiy matnlarni tarjima qilishda kompressiyaning ahamiyati. lteachin anguage, c. 154.
  9. Fazilat T.U. O‘zbek va ingliz sarlavhalarida grammatik kompressiyaning o ‘quvchi psixologiyasiga ta’siri lingvistik va pragmatik yondashuv. «ACTA NUUz», 2025, 1-j, 1.1-son, 334–336-betlar.
  10. Razakova S.H.D. Tarjimashunoslikda kompressiya bilan bog‘liq muammolar. Экономика, c. 243–247
← Songa qaytish