NEMIS TILIDA PRÄTERIT VA ITERATIVLIK: NARRATIV DISKURSDAGI FUNKSIONAL XUSUSIYATLARI
Mazkur maqolada nemis tilida Präterit shaklining iterativ semantikaga ega fe’llar bi-lan qo‘llanishi hamda uning narrativ diskursdagi funksional xususiyatlari tahlil qilinadi. Iterativlik voqea-ning ichki segmentatsiyasi va vaqt bo‘ylab diskret aktlar ketma-ketligi sifatida talqin qilinadi. Tadqiqotda iterativlik va habitualiklik o‘rtasidagi konseptual farq aniqlashtirilib, nemis hamda o‘zbek tillarida takro-riylikni ifodalash vositalari qiyosiy jihatdan ko‘rib chiqiladi. Tadqiqot natijalari Präterit shaklining nafa-qat temporal lokalizatsiya vositasi, balki narrativ diskursda segmentlangan o‘tmish modelini shakllantiruv-chi aspektual vosita sifatida ham namoyon bo‘lishini ko‘rsatadi.
В статье анализируется употребление формы Präteritum в немецком языке в сочетании с глаголами, обладающими итеративной семантикой, а также её функциональные осо-бенности в нарративном дискурсе. Итеративность интерпретируется как внутренняя сегмента-ция события и последовательность дискретных актов во времени. Уточняется концептуальное различие между итеративностью и хабитуальностью, проводится сопоставительный анализ средств выражения повторности в немецком и узбекском языках. Результаты исследования пока-зывают, что форма Präteritum выполняет не только темпоральную функцию, но и выступает как аспектуальное средство формирования модели сегментированного прошедшего.
The article analyzes the use of the Präteritum form in German in combination with verbs possessing iterative semantics and examines its functional characteristics in narrative discourse. Iterativity is interpreted as the internal segmentation of an event and as a sequence of discrete acts distributed over time. The conceptual distinction between iterativity and habituality is clarified, and a comparative analysis of means of expressing repetition in German and Uzbek is provided. The findings demonstrate that the
213
Präteritum performs not only a temporal function but also serves as an aspectual device forming a model of segmented past in narrative discourse.
Foydalanilgan adabiyotlar
- Biskup P. On Imperfective Suffixes in Russian. Russian Linguistics, 2024.
- Duden. Die Grammatik. Mannheim, 2009
- Engel U. Deutsche Grammatik. Neubearbeitung. München, Iudicium Verlag, 2009.
- Goethe J.W. Die Leiden des jungen Werthers. Leipzig, Verlag Philipp Reclam jun., 1976.
- Helbig G., Buscha J. Deutsche Grammatik. Leipzig, 1986.
- Jászay L. On the Problem of Iterative Action of the Russian Verb. Slověne, 2022.
- Kafka F. Die Verwandlung. Leipzig, Kurt Wolff Verlag, 1915.
- Mann T. Buddenbrooks. Berlin und Weimar: Aufbau-Verlag, 1975.
- Remarque E.M. Zeit zu leben und Zeit zu sterben. Köln: Kiepenheuer & Witsch, 1954.
- Wągiel M. Iterative. Semelfactive = Collective. Singulative? Parallels in Slavic. Languages, 2025.