ilmsarchashmalari@umail.uz +998 91-915-45-55 220100, Urganch shahri, Hamid Olimjon koʻchasi, 14-uy.
Arxiv / №10 · 2026 / Maqola
10.00.00 – FILOLOGIYA FANLARI

NUTQIY AKTLAR NAZARIYASI VA PROMPT-MATNLARNING PRAGMALINGVISTIK TAHLILI

Annotatsiya
O'ZBEKCHA

Maqolada sun’iy intellekt tizimiga yo‘llangan so‘rovlar nutqiy akt sifatida o‘rganilib, ingliz va o‘zbek tillarida illokutiv kuchni ko‘rsatuvchi vositalar qiyoslanadi. O‘zbek tilidagi III shaxs buy-ruq shakli, “iltimos” va “-chi” kabi ko‘rsatkichlar hamda promptning makroakt sifatidagi tuzilishi tavsifla-nadi.

Kalit so'zlar: nutqiy akt, illokutiv kuch, bilvosita akt, makroakt, prompt.
РУССКИЙ

Запросы к системе искусственного интеллекта рассматриваются как речевые акты; сопоставляются средства выражения иллокутивной силы в английском и узбекском языках. Описаны узбекская форма повелительного наклонения 3-го лица, показатели “iltimos” и “-chi”, а также строение промпта как макроакта.

Ключевые слова: речевой акт, иллокутивная сила, косвенный акт, макроакт, промпт
ENGLISH

Requests addressed to an artificial intelligence system are treated as speech acts, and the devices indicating illocutionary force in English and Uzbek are compared. The Uzbek third-person imperative, the markers iltimos and -chi, and the structure of a prompt as a macro-act are described.

Keywords: speech act, illocutionary force, indirect act, macro-act, prompt

Maqola · PDF

Foydalanilgan adabiyotlar

  1. Hakimov M.X. O‘zbek pragmalingvistikasi asoslari. Toshkent, “Akademnashr”, 2013, 176-bet.
  2. Mahmudov N. Tilning mukammal tadqiqi yo‘lida. Toshkent, “Akademnashr”, 2017.
  3. Mahmudov N., Nurmonov A. O‘zbek tilining nazariy grammatikasi (Sintaksis). Toshkent, “O‘qituvchi”, 1995, 232-bet.
  4. Rahmatullayev Sh. Hozirgi adabiy o‘zbek tili. Toshkent, “Universitet”, 2006.
  5. Safarov Sh. Pragmalingvistika. Toshkent, O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi, 2008, 320-bet
  6. Austin J.L. How to Do Things with Words. Oxford: Clarendon Press, 1962, 168 p.
  7. Searle J.R., Vanderveken D. Foundations of Illocutionary Logic. Cambridge: Cambridge University Press, 1985, 227 p.
← Songa qaytish