ilmsarchashmalari@umail.uz +998 91-915-45-55 220100, Urganch shahri, Hamid Olimjon koʻchasi, 14-uy.
Arxiv / №8 · 2026 / Maqola
10.00.00 – FILOLOGIYA FANLARI

NUTQIY AKTLARNING ETNOPSIXOLINGVISTIK JIHATLARI: MADANIY AN’ANALAR, IJTIMOIY TAJRIBA VA MILLIY DUNYOQARASH

Annotatsiya
O'ZBEKCHA

Zamonaviy tilshunoslikda madaniyatlararo muloqotning rivojlanishi nutqiy aktlarda etnik ong va jamoaviy tajriba rolini o‘rganuvchi etnopsixolingvistik tadqiqotlar dolzarbligini oshirmoqda. Ushbu maqolada madaniy an’analarning nutqiy xulq-atvor va milliy dunyoqarashga ta’sirini tahlil qilish maqsad qilingan. Tadqiqotda F.Boas va N.Tolstoy ilmiy maktablarining tizimli, semiyotik hamda konsep-tual tahlil metodlaridan foydalanildi. Olingan natijalar etnik mentalitetning leksik semantika, frazeologiya va nutqiy strategiyalarda mustahkam kodlanishini, har bir muloqot modeli madaniy shartli ekanligini ko‘r-satdi. Xulosa qilib aytganda, til etnik identiklikni saqlovchi va avlodlarga uzatuvchi asosiy mexanizmdir. Muvaffaqiyatli muloqot uchun faqat lisoniy kompetensiya emas, balki etnopsixologik sezgirlik ham zarur.

Kalit so'zlar: etnopsixolingvistika, nutqiy aktlar, etnolingvistika, lisoniy ong, etnik mentalitet, milliy dunyoqarash, madaniyatlararo muloqot, kommunikativ xulq-atvor, madaniy an’analar, etnik identiklik.
РУССКИЙ

Развитие межкультурной коммуникации в современном языкознании повышает актуальность этнопсихолингвистических исследований, изучающих роль этнического сознания и коллективного опыта в речевых актах. Данная статья направлена на анализ влияния культурных традиций на речевое поведение и национальное мировоззрение. В исследовании использовались ме-тоды системного, семиотического и концептуального анализа научных школ Ф.Боаса и Н.Толсто-го. Полученные результаты показали, что этнический менталитет прочно закодирован в лексичес-кой семантике, фразеологии и речевых стратегиях, а каждая коммуникативная модель культурно обусловлена. В заключение отметим, что язык является основным механизмом, сохраня-ющим и передающим этническую идентичность поколениям. Для успешного общения необходима не только языковая компетенция, но и этнопсихологическая чувствительность.

Ключевые слова: этнопсихолингвистика, речевые акты, этнолингвистика, языковое созна-ние, этнический менталитет, национальное мировоззрение, межкультурная коммуникация, ком-муникативное поведение, культурные традиции, этническая идентичность.
ENGLISH

The development of intercultural communication in modern linguistics increases the relevance of ethnopsycholinguistic research examining the role of ethnic consciousness and collective experience in speech acts. This article aims to analyze the influence of cultural traditions on speech behavior and national worldview. The study utilized systematic, semiotic, and conceptual analysis methods from the scientific schools of F.Boas and N.Tolstoy. The results demonstrated that ethnic mentality is firmly encoded in lexical semantics, phraseology, and speech strategies, and each communicative model is culturally conditioned. In conclusion, language is the primary mechanism that preserves and transmits ethnic identity across generations. Successful communication requires not only linguistic competence but also ethnopsychological sensitivity.

Keywords: Ethnopsycholinguistics, speech acts, ethnolinguistics, linguistic consciousness, ethnic mentality, national worldview, intercultural communication, communicative behavior, cultural traditions, ethnic identity.

Maqola · PDF

Foydalanilgan adabiyotlar

  1. Boas F. Language and Culture. Chicago: University of Chicago Press, 1940.
  2. Tolstoy N.I. Slavic Ethnolinguistics and Cultural Studies, 1995.
  3. Wierzbicka A. Understanding Cultures through Their Key Words. Oxford University Press, 1997.
  4. Humboldt W. von. On Language and National Spirit, 1999.
  5. Sapir E. Language: An Introduction to the Study of Speech, 1921.
  6. Whorf B.L. Language, Thought, and Reality, 1956.
  7. ). Maslova V.A. Linguoculturology. 2001.
  8. ). Karaulov Y.N. Russian Language Personality and National Consciousness, 1987.
  9. Telia V.N. Russian Phraseology and Cultural Semantics, 1996.
← Songa qaytish