OʻZBEK OMMAVIY AXBOROT VOSITALARIDA REKLAMA TILINING PRAGMATIK XUSUSIYATLARI
Ushbu maqolada Oʻzbekiston ommaviy axborot vositalarida reklama tilining pragma-tik xususiyatlari nazariy va funktsional nuqtai nazardan koʻrib chiqiladi. Tadqiqotda nutq harakatlari, im-plikatura, presuppozitsiya va xushmuomalalik strategiyalari Oʻzbekistonda televideniya, bosma va raqamli reklama matnlarida qanday qilib ishontirish mexanizmlari sifatida ishlashi oʻrganiladi. Tadqiqot klassik pragmatik nazariya va oʻzbek pragmalingvistik ilmiy ishlariga asoslangan. 2024 va 2025-yillar oraligʻida toʻplangan 160 ta reklamadan iborat toʻplamga sifatli diskurs-analitik usul qoʻllanildi. Tadqiqot natijalari shuni koʻrsata diki, oʻzbek reklama diskursi, asosan, imlo kuchida direktivdir, ammo bilvosita va ijobiy xushmuomalalik strategiyalari ishontirishda markaziy rol oʻynaydi. Implikatura va presuppozitsiya mah-sulot zarurati va isteʼmolchi istagini shakllantiruvchi asosiy xulosa vositalari sifatida aniqlangan. Natija-lar shuni koʻrsatadiki, Oʻzbekiston ommaviy axborot vositalarida reklama diskursi kollektivizm, hurmat va oilaviy yoʻnalish kabi ijtimoiy-madaniy normalarni aks ettiradi. Pragmatik nazariya reklama tilining ishontirish tuzilishini talqin qilish uchun yaxlit asos yaratadi.
В данной статье рассматриваются прагматические характеристики реклам-ного языка в узбекских средствах массовой информации с теоретической и функциональной точек зрения. Исследование изучает, как речевые акты, импликатура, пресуппозиция и стратегии вежли-вости функционируют как механизмы убеждения в телевизионных, печатных и цифровых реклам-ных текстах в Узбекистане. Исследование основано на классической прагматической теории и узбекской прагмалингвистике. Для анализа был применен качественный дискурсивно-аналитичес-кий метод к корпусу из 160 рекламных объявлений, собранных в период с 2024 по 2025 год. Резуль-таты показывают, что узбекский рекламный дискурс преимущественно директивный по иллоку-тивной силе, однако косвенность и позитивные стратегии вежливости играют центральную роль в убеждении. Импликатура и пресуппозиция определены как ключевые инструменты вывода, фор-мирующие потребность в продукте и желание потребителя. Результаты демонстрируют, что рекламный дискурс в узбекских средствах массовой информации отражает социокультурные нор-мы, такие как коллективизм, уважение и семейная ориентация. Прагматическая теория предос-тавляет комплексную основу для интерпретации структуры убеждения в рекламном языке.
This article examines the pragmatic characteristics of advertising language in Uzbek mass media from theoretical and functional perspectives. The study explores how speech acts, implicature, presupposition, and politeness strategies function as persuasive mechanisms in television, print, and digital advertising texts in Uzbekistan. The research is grounded in classical pragmatic theory and Uzbek pragma-linguistic scholarship. A qualitative discourse-analytic method was applied to a corpus of 160 adver-tisements collected between 2024 and 2025. The findings reveal that Uzbek advertising discourse is predominantly directive in illocutionary force, yet indirectness and positive politeness strategies play a central role in persuasion. Implicature and presupposition are identified as key inferential tools that construct product necessity and consumer desire. The results demonstrate that advertising discourse in Uzbek mass media reflects socio-cultural norms such as collectivism, respect, and family orientation. Pragmatic theory provides an integrated framework for interpreting the persuasive structure of advertising language.
Foydalanilgan adabiyotlar
- Levinson Stephen C. Pragmatics. Cambridge. Cambridge University Press, 1983, p. 5.
- Yule, George. Pragmatics. Oxford: Oxford University Press, 1996, p. 3.
- Austin J.L. How to Do Things with Words. Oxford. Oxford University Press, 1962, pp. 94–108.
- Searle John R. Speech Acts: An Essay in the Philosophy of Language. Cambridge, Cambridge University Press, 1969, pp. 23–42, 66–71.
- Grice H.P. “Logic and Conversation”. In: Cole P., Morgan J. (eds.), Syntax and Semantics, vol. 3, New York, Academic Press, 1975, pp. 45–58.
- Brown Penelope & Levinson Stephen C. Politeness. Some Universals in Language Usage. Cambridge, Cam-bridge University Press, 1987, pp. 61–89.
- H.Paul Grice. Studies in the Way of Words, Cambridge, MA. Harvard University Press, 1989, pp. 24–40.
- Penelope Brown and Stephen C.Levinson. Politeness. Some Universals in Language Usage, Cambridge, Cam-bridge University Press, 1987, pp. 61–84.
- Safarov Sh. Pragmalingvistika asoslari. Toshkent, “Fan”, 2008, pp. 42–58
- Sh.Rahmatullayev. Hozirgi o‘zbek adabiy tili. Toshkent, Universitet nashriyoti, 2006, pp. 214–219