O‘ZBEK TILIDA AFFIKSLARNING SEMANTIK YAQINLIGI
Mazkur maqolada o‘zbek tilidagi affikslarning semantik yaqinligi struktur-semantik va funksional yondashuv asosida tahlil qilinadi. Tadqiqotning maqsadi bir xil yoki yaqin derivatsion hamda grammatik ma’nolarni ifodalovchi affikslarning semantik va funksional xususiyatlarini aniqlashdan iborat. Tadqiqot davomida affikslarning qo‘llanish doirasi, uslubiy differensiatsiyasi va so‘z yasashdagi mahsul-dorligi ilmiy misollar asosida yoritiladi. Tahlillar affikslar o‘rtasidagi semantik yaqinlik mutlaq emasligini, ularning qo‘llanishi leksik, uslubiy va pragmatik omillar bilan belgilanishini ko‘rsatadi. Olingan natijalar o‘zbek tili morfologiyasi va derivatsion lingvistikasida affikslarning semantik munosabatlarini yoritishga xizmat qiladi.
В данной статье семантическая близость аффиксов узбекского языка рассматри-вается с позиций структурно-семантического и функционального подходов. Цель исследования зак-лючается в выявлении семантических и функциональных особенностей аффиксов, выражающих одинаковые или близкие словообразовательные и грамматические значения. В работе анализиру-ется сфера их употребления, стилистическая дифференциация и продуктивность в словообра-зовании на основе языковых примеров. Результаты исследования показывают, что семантическая близость аффиксов не является абсолютной и определяется лексическими, стилистическими и прагматическими факторами. Полученные выводы способствуют дальнейшему изучению семан-тических отношений аффиксов в морфологии и дериватологии узбекского языка.
This article analyzes the semantic similarity of affixes in the Uzbek language from structural-semantic and functional perspectives. The study aims to identify the semantic and functional characteristics of affixes expressing identical or similar derivational and grammatical meanings. The research examines their scope of use, stylistic differentiation, and productivity in word formation through linguistic examples. The findings show that semantic similarity among affixes is not absolute; rather, their use is determined by lexical, stylistic, and pragmatic factors. The results contribute to the study of semantic relations among affixes in Uzbek morphology and derivational linguistics.
Foydalanilgan adabiyotlar
- Ҳожиев А. Ўзбек тилида сўз ясалиши. Тошкент, “Ўқитувчи”, 1989, 168-бeт.
- Нурмонов А., Маҳмудов Н., Собиров А., Йўлдошев Б. Ҳозирги ўзбек адабий тили. Тошкент, “Илм зиё”, 2013, 576-бeт.
- Раҳматуллаев Ш. Ҳозирги адабий ўзбек тили. Тошкент, “Университет”, 2006, 47-бeт.
- Маҳмудов Н. Тил. Тошкент, “Mumtoz so‘z”, 2013, 192-бeт.
- Сафаров Ш. Прагмалингвистика. Тошкент, Ўзбекистон миллий энциклопедияси, 2008, 300-бet.
- Миртожиев М. Ҳозирги ўзбек тили. Морфемика ва сўз ясалиши. Тошкент, “Fan”, 2000, 224-бeт.
- Бўронов Ж. Ўзбек ва бошқа туркий тиллар қиёсий грамматикаси. Тошкент, “Ўқитувчи”, 1973, 284- бeт.
- Booij G. The Grammar of Words: An Introduction to Morphology. 3rd ed. 9. Oxford: Oxford University Press, 2012, 320 p.
- Lieber R. Introducing Morphology. 2nd ed. Cambridge, Cambridge University Press, 2016, 388 p.
- Katamba F. Morphology. London, Palgrave Macmillan, 1993, 360 p.
- Bybee J. Language, Usage and Cognition. Cambridge, Cambridge University Press, 2010, 278 p.
- Matthews P.H. Morphology. 2nd ed. Cambridge: Cambridge University Press, 1991, 251 p.
- Aronoff M., Fudeman K. What is Morphology? 2nd ed. Oxford, Wiley-Blackwell, 2011, 240 p.
- Crystal D. A Dictionary of Linguistics and Phonetics. 6th ed. Oxford, Blackwell Publishing, 2008,529 p