O‘ZGARMAS KECHIKUVCHI ARGUMENTGA EGA BIR O‘LCHOVLI GIPERBOLIK TENGLAMA UCHUN TESKARI MASALA
Ushbu maqolada o‘zgarmas koeffitsiyentli va o‘zgarmas kechikuvchi argumentga ega bir o‘lchovli chiziqli giperbolik tenglama uchun teskari masala – noma’lum manba funksiyasini aniqlash masalasi ko‘rib chiqiladi. To‘g‘ri masaladan farqli ravishda, bu yerda qo‘shimcha ma’lumot sifatida soha-ning ichki nuqtasidagi yechimning qiymati beriladi. Teskari masalaning qo‘yilishi, uning yechimi mavjud-ligi va yagonaligi to‘liq isbotlangan teorema orqali asoslanadi. Masalani yechish uchun Furye usuli va Volterra integral tenglamalari apparatidan foydalaniladi. Olingan natijalardan kechikishga ega dinamik tizimlarni identifikatsiyalash va boshqarishda foydalanish mumkin.
В данной статье рассматривается обратная задача для одномерного линейно-го гиперболического уравнения с постоянными коэффициентами и постоянным запаздывающим аргументом – задача определения неизвестной функции источника ()ft. В отличие от прямой за-дачи, здесь в качестве дополнительной информации задается значение решения во внутренней точке области. Постановка обратной задачи, существование и единственность ее решения обос-нованы полностью доказанной теоремой. Решение строится с использованием метода Фурье и ап-парата интегральных уравнений Вольтерра. Полученные результаты могут быть использованы при идентификации и управлении динамическими системами с запаздыванием.
This paper considers an inverse problem for a one-dimensional linear hyperbolic equation with constant coefficients and a constant delayed argument, namely, the problem of determining an unknown source function. Unlike the direct problem, the value of the solution at an interior point of the domain is prescribed as additional information. The formulation of the inverse problem and the existence and uniqueness of its solution are justified by a fully proved theorem. The solution is constructed using the Fourier method and the theory of Volterra integral equations. The obtained results can be used for the identification and control of dynamical systems with delay.
Foydalanilgan adabiyotlar
- Искандаров С. Обратные задачи. Ташкент, 2015.
- Кабанихин С.И. Обратные и некорректные задачи. Новосибирск: Сибирское научное издательство, 2011
- Прилепко А.И., Орловский Д.Г., Васин И.А. Методы решения обратных задач математической физики. М., Физматлит, 2000
- Джаналиев М.Т., Рамазанов М.И. Об обратных задачах для гиперболических уравнений с запаз-дыванием. Дифференциальные уравнения. 2009, т. 45, № 2, c. 245–256.
- Морс П.М., Ингард К.У. Теоретическая акустика. М., “Мир”, 1973.
- Мюррей Дж.Д. Математическая биология. М., “Мир”, 2009
- Никулеску С.-И. Влияние запаздывания на устойчивость: подход к робастному управлению. “Спрингер”, 2001.
- Грипенберг Г., Лонден С.О., Стаффанс О. Интегральные и функциональные уравнения Вольтерра. Кембридж, 1990.
- Тихонов А.Н., Арсенин В.Я. Методы решения некорректных задач. М., “Наука”, 1986.
- Yamamoto M. (2009). Uniqueness and stability in multidimensional inverse problems for hyperbolic equations. Journal of Inverse and Ill-posed Problems, 17(8), p. 737–766.