ilmsarchashmalari@umail.uz +998 91-915-45-55 220100, Urganch shahri, Hamid Olimjon koʻchasi, 14-uy.
Arxiv / №8 · 2026 / Maqola
10.00.00 – FILOLOGIYA FANLARI

QORAQALPOQ EKOLOGIK TERMINOLOGIYASIDA ARAB VA FORS O‘ZLASHMALARINING O‘RNI

Annotatsiya
O'ZBEKCHA

Ushbu maqolada qoraqalpoq ekologik terminologiyasida arab va fors tillaridan o‘z-lashgan leksik birliklarning o‘rni va lingvistik xususiyatlari tadqiq etilgan. Arab va fors tillari bilan uzoq tarixiy-madaniy aloqalar natijasida qoraqalpoq tilining lug‘at tarkibiga kirib kelgan o‘zlashmalar ekolo-gik terminologiyaning shakllanishida ahamiyatga ega. Tadqiqotda arab va fors o‘zlashmalarining ekologik tushunchalarni ifodalashdagi xususiyatlari, semantik mazmuni va terminologik tizimdagi qo‘llanish doirasi tahlil qilingan. Shuningdek, o‘zlashma terminlarning qoraqalpoq tilining fonetik, morfologik va semantik xususiyatlariga moslashish jarayonlariga e’tibor qaratilgan.

Kalit so'zlar: qoraqalpoq tili, ekologik terminologiya, arab o‘zlashmalari, fors o‘zlashmalari, eko-logik terminlar, o‘zlashma birliklar, semantika, terminologiya.
РУССКИЙ

В данной статье исследуются место и лингвистические особенности лексичес-ких единиц, заимствованных из арабского и персидского языков, в каракалпакской экологической терминологии. Заимствования, вошедшие в словарный состав каракалпакского языка в результате длительных историко-культурных связей с арабским и персидским языками, играют важную роль в формировании экологической терминологии. В исследовании проанализированы особенности араб-ских и персидских заимствований в выражении экологических понятий, их семантическое содер-жание и сфера применения в терминологической системе. Также уделено внимание процессам адаптации заимствованных терминов к фонетическим, морфологическим и семантическим осо-бенностям каракалпакского языка.

Ключевые слова: каракалпакский язык, экологическая терминология, арабские заимствова-ния, персидские заимствования, экологические термины, заимствованные единицы, семантика, терминология.
ENGLISH

This article investigates the role and linguistic features of lexical units borrowed from Arabic and Persian in Karakalpak ecological terminology. Borrowings that entered the vocabulary of the Karakalpak language as a result of long historical and cultural ties with Arabic and Persian play an important role in the formation of ecological terminology. The study analyzes the features of Arabic and Persian loanwords in expressing environmental concepts, their semantic content, and the scope of their application within the terminological system. Attention is also paid to the processes of adaptation of borrowed terms to the phonetic, morphological and semantic features of the Karakalpak language

Keywords: Karakalpak language, ecological terminology, Arabic loanwords, Persian loanwords, ecological terms, borrowed units, semantics, terminology.

Maqola · PDF

Foydalanilgan adabiyotlar

  1. Раҳматуллаев Ш. Ўзбек тилининг этимологик луғати. Тошкент, «Университет», 2003, 559-бет.
  2. Пахратдинов Қ., Өтемисов А. Қарақалпақ тилиндеги шығысы арабша сөзлер. Нөкис, «Қарақалпақ-стан», 2015
  3. Қурбанов М.Д. Қарақалпақ тилиндеги географиялық терминлердиң лексика-грамматикалық өзге-шеликлери. Фил. канд. дис., Нөкис, 2011.
  4. Раҳматуллаев Ш. Ўзбек тилининг этимологик луғати. Тошкент, «Университет», 2009,
  5. Қарақалпақ тилиниң түсиндирме сөзлиги. Нөкис, «Қарақалпақстан», 1992,
  6. Salimov X.V. Ekologiya va atrof-muhitni muhofaza qilish va tabiatdan foydalanish bo‘yicha atama va tushunchalarning izohli lug‘ati. Toshkent, 2009.
  7. Пахратдинов Қ., Өтемисов А. Қарақалпақ тилиндеги шығысы парсыша сөзлер. Нөкис, «Қарақал-пақстан», 2017.
  8. ). Қосанов О., Қосанов С. Экология терминдерiнiң түсiндiрме сөздiгi. Алматы, “Шартарап”, 2000.
← Songa qaytish