ilmsarchashmalari@umail.uz +998 91-915-45-55 220100, Urganch shahri, Hamid Olimjon koʻchasi, 14-uy.
Arxiv / №5.1 · 2026 / Maqola
10.00.00 – FILOLOGIYA FANLARI

QORAQALPOQ SHE’RIYATIDA AN’ANAVIY JANRIY SHAKLLAR

Annotatsiya
O'ZBEKCHA

Ushbu maqolada qoraqalpoq she’riyatida an’anaviy janriy shakllarning qo‘llanilishi, ularning xususiyatlari hamda tarixiy rivojlanish bosqichlari tahlil qilinadi. Qoraqalpoq she’riyatining shakllanishida xalq og‘zaki ijodi, termalar va dostonlarning muhim o‘rni ko‘rsatib beriladi. Shuningdek, XVIII–XIX asrlarda Sharq mumtoz she’riyati ta’sirida ayrim aruz unsurlarining kirib kelishi, ammo bar-moq vaznining asosiy poetik vazn sifatida saqlanib qolgani ilmiy jihatdan asoslanadi. Tadqiqot natijalari qoraqalpoq she’riyatining shakliy taraqqiyoti folklor merosi, mumtoz adabiyot tajribasi hamda zamonaviy adabiy jarayonlar ta’siri bilan shakllanganini ko‘rsatadi.

Kalit so'zlar: an’anaviy janriy shakllar, barmoq vazni, aruz vazni, folklor an’analari, turkiy adabiyot
РУССКИЙ

В данной статье анализируется использование традиционных жанровых форм в каракалпакской поэзии, их метрические особенности и этапы исторического развития. Показана
111
важная роль устного народного творчества, термe и дастанов в формировании каракалпакской поэзии. Также научно обосновано, что в XVIII–XIX веках под влиянием восточной классической поэзии проникли некоторые элементы аруза, но в качестве основного поэтического размера сохра-нилась силлабика. Результаты исследования показывают, что развитие каракалпакской поэзии формировалось под влиянием фольклорного наследия, опыта классической литературы и современ-ных литературных процессов

Ключевые слова: традиционные жанровые формы, силлабика, аруз, фольклорные традиции, тюркская литература.
ENGLISH

This article analyzes the use of traditional genre forms in Karakalpak poetry, their metrical features, and historical development stages. The important role of oral folk art, terms, and dastans in the formation of Karakalpak poetry is shown. It is also scientifically substantiated that in the 18th-19th centuries, under the influence of Eastern classical poetry, some elements of aruz penetrated, but the barmaq remained the main poetic meter. The research results show that the formal development of Karakalpak poetry was shaped by the influence of folklore heritage, the experience of classical literature, and contemporary literary processes.

Keywords: traditional genre forms, barmaq meter, aruz meter, folklore traditions, Turkic literature

Maqola · PDF

Foydalanilgan adabiyotlar

  1. Ахметов С. Әдебият ҳәм критика. Нөкис, 1978.
  2. Мамбетов К. Шығыс әдебияты тарийхы. Нөкис, “Билим”, 1993.
  3. Туйчиев У. Адабий турлар ва жанрлар. 2-жилд, Тошкент, “Фан”, 1992
  4. Қабдолов З. Сөз өнери. Алматы, “Мектеп”, 1982.
  5. Мамбетов К. Әдебият теориясы. Нөкис, “Билим”, 1995.
  6. Орзибеков Р. Лирикада кичик жанрлар. Тошкент, 1976
  7. Мамбетов К. Ерте дәўирдеги қарақалпақ әдебияты. Нөкис, “Билим”, 1992.
  8. Әжинияз. Таңламалы шығармалары. Нөкис, “Қарақалпақстан”, 1965.
← Songa qaytish