ilmsarchashmalari@umail.uz +998 91-915-45-55 220100, Urganch shahri, Hamid Olimjon koʻchasi, 14-uy.
Arxiv / №3 · 2026 / Maqola
01.00.00 – FIZIKA-MATEMATIKA FANLARI

QUYOSH PANELLARI YUZASINI IFLOSLANISHDAN SAQLASH METODLARINI TADQIQ ETISH

Annotatsiya
O'ZBEKCHA

Maqolada fotoelektrik batareyalar (FEB) sirtida ifloslanishning paydo bo‘lishi va chang zarralarining cho‘kish mexanizmlari batafsil tahlil qilingan. Tadqiqotda FEB sirtining oldindan qayta ishlanish darajasi, chang zarralarining o‘lchami hamda turli fasllarda kuzatiladigan iqlim sharoit-lari va quyosh nurlari tushish burchaklarining ifloslanish jarayoniga ta’siri o‘rganilgan. Shuningdek, FEB sirtining ifloslanish darajasining kunduzgi energiya ishlab chiqarish samaradorligiga ta’siri bo‘yicha eks-perimental natijalar taqdim etilgan. Olingan ma’lumotlar shuni ko‘rsatadiki, quyosh chiqishidan avval tungi soatlarda FEB yuzasini maxsus himoya qoplamalari yoki yopuvchilar bilan vaqtincha berkitish, FEB sirtning ifloslanish darajasini sezilarli darajada kamaytiradi. Natijada tizimning umumiy energiya samara-dorligi oshadi va ekspluatatsiya davridagi texnik xizmat ko‘rsatish xarajatlari qisqaradi.

Kalit so'zlar: fotoelektrik batareyalar, ifloslanish, chang zarralari, cho‘kish mexanizmi, sirtni qayta ishlash, energiya samaradorligi, iqlim sharoitlari, himoya qoplamalari, energiya ishlab chiqarish.
РУССКИЙ

В статье подробно проанализированы процессы загрязнения поверхности фо-тоэлектрических батарей (ФЭБ) и механизмы оседания пылевых частиц. В исследовании изучено влияние предварительной обработки поверхности ФЭБ, размера пылевых частиц, а также клима-тических условий и углов падения солнечных лучей в разные сезоны на процесс загрязнения. Кроме того, представлены экспериментальные результаты влияния степени загрязнения поверхности ФЭБ на эффективность выработки электроэнергии в течение дня. Полученные данные показыва-ют, что временное покрытие поверхности ФЭБ специальными защитными покрытиями или крыш-ками в ночное время до восхода солнца значительно снижает степень загрязнения фотоэлектри-ческой поверхности. В результате повышается общая эффективность системы и снижаются затраты на техническое обслуживание в течение срока эксплуатации.

Ключевые слова: фотоэлектрические батареи, загрязнение, пылевые частицы, механизм оседания, обработка поверхности, эффективность выработки энергии, климатические условия, защитные покрытия, производство энергии.
ENGLISH

The article provides a detailed analysis of the formation of contamination on the surface of photovoltaic (PV) panels and the mechanisms of dust particle deposition. The study investigates the influence of the pre-treatment level of the PV surface, the size of dust particles, as well as climatic conditions and solar incidence angles in different seasons on the contamination process. Additionally, experimental results on the effect of surface contamination on the daytime energy generation efficiency of PV panels are presented. The data obtained indicate that temporarily covering the PV surface with special protective coatings or covers during nighttime before sunrise significantly reduces the level of surface contamination. As a result, the overall system energy efficiency increases, and maintenance costs over the operational period are reduced.

Keywords: photovoltaic panels, contamination, dust particles, deposition mechanism, surface treat-ment, energy efficiency, climatic conditions, protective coatings, energy generation.

Maqola · PDF

Foydalanilgan adabiyotlar

  1. Habr. “https://habr.com/ru/post/370605”.
  2. М.Н.Турсунов, В.Г.Дыскин, И.А.Юлдaшев. Критерий загрязнения поверхности стекла фотоэлек-трической батареи. “Гелиотехника”, № 2, с. 82–84, 2015.
  3. В.Г.Дыыскин, М.Н.Турсуунов, Э.Т.Абдуллaев. Мобильный измерительный зонд для мониторинга степени загрязнения стекла. “Проблемы энерго- и ресурсосбережения”, № 1–2, 2016.
  4. U.B.Abdiyev, B.A.Yuldoshov, S.Q.Shoguchkarov, Sh.N.Abilfayziyev, and S.F.Toshpulatov. “Compa-rison of the level of dust on the surface of monocrystalline photoelectric batteries with flat and textured surfaces”. Problemy energo-i resursosberezheniya, № 3, pp. 166–174, 2023.
  5. U.B.Abdiyev, Sh.N.Abilfayziyev, B.J.Saitnazarov, and H.M.Eshquvvatov. “Fotoelektrik batareya yuzasi-dagi changlanish darajasini taqqoslash”. Yangi materiallar va Geliotexnologiyalar, Parkent, Uzbekistan, May 15–16, 2023, pp. 24–26.
  6. M.Mazumder, M.N.Horenstein, J.W.Stark, P.Girouard, R.Sumner, B.Henderson, O.Sadder, I.Hidet-aka, A.S.Biris, and R.Sharmaю “IEEE transactions on industry applications”. Vol. 49, № 4, pp. 1793–1800, 2013.
  7. А.Фельтс. Аморфные и стеклообразные неорганические твёрдые тела. Москва, “Мир”, 1986,556 с.
  8. Ф.Гременюк, М.С.Тиванов, В.Б.Залеский. Солнечные элементы на основе полупроводниковых ма-териалов. Альтернативная энергетика и экология, № 1(69), с. 59–123, 2009.
← Songa qaytish