RUS MAQOLLARIDA OILAVIY MUNOSABATLAR SEMANTIKASIDAGI GENDER FARQLARI
Ushbu maqolada rus maqollarida gender komponentining o‘ziga xos xususiyatlari tah-lil qilinadi, xususan, rus til madaniyatida ayol va erkakning oiladagi o‘rni, ularga bo‘lgan munosabat ko‘-rib chiqiladi. Mavzuning dolzarbligi, bizning fikrimizcha, zamonaviy tilshunoslikning antropotsentrik yo‘-nalishi bilan bog‘liq bo‘lib, maqollarda gender komponentining reprezentatsiyasiga bo‘lgan qiziqishning mavjudligi bilan belgilanadi. Maqolaning maqsadi V.I.Dal lug‘atlaridagi maqollar matnlari misolida rus madaniyatida "er," "xotin," "ayol va erkak" tushunchalari, ularning asosiy xususiyatlarini aniqlashdan iborat. Shu maqsadda V.I.Dal lug‘atidagi er va xotin, erkak va ayol haqidagi rus maqollarini ularning se-mantik va milliy-madaniy to‘ldirilishi nuqtayi nazaridan aniqlash va tahlil qilish kabi vazifalar bilan bog‘-liq. Tadqiqotning usullari sifatida tavsiflash usuli, lingvistik tahlil usuli, yalpi tanlov usuli tanlandi. Maqo-laning amaliy ahamiyati shundaki, materiallardan maktabda rus tili darslarida ham, oliy o‘quv yurtlarida ham "Zamonaviy rus tili" kursining tegishli modullarini o‘rganish jarayonida foydalanish mumkin.
В данной статье анализируются особенности гендерной составляющей в рус-ских пословицах, в частности, рассматриваются позиции, занимаемые женщиной и мужчиной в семье, отношение к ним в русской языковой культуре. Актуальность темы, на наш взгляд, связана с антропо-центрической направленностью современной лингвистики и определяется наличием интереса к репре-зентации гендерной составляющей в пословицах. Целью статьи является выявление представлений о «муже», «жене», «женщине и мужчине», их основных характеристиках в русской культуре на при-мере текстов пословиц словарей В.И.Даля. С этой целью связаны такие задачи, как выявление и анализ русских пословицы о муже и жене, мужчине и женщине в словаре В.И.Даля с точки зрения смысловой и национально-культурной их наполняемости. В качестве методов исследования мы выбрали описательный метод, метод лингвистического анализа, метод сплошной выборки. Прак-тическая значимость статьи состоит в том, что материалы могут быть использованы как в школьном обучении на уроках русского языка, так и в вузовском обучении в процессе изучения соот-ветствующих модулей курса «Современный русский язык».
The article examines the semantic features of the gender component in Russian pro-verbs, focusing on the roles of women and men within the family and the attitudes toward them in Russian linguistic culture. The relevance of the study is determined by the anthropocentric orientation of modern linguistics and the growing scholarly interest in the representation of gender aspects in paremiological units. The article aims to identify semantic representations of the concepts “husband,” “wife,” “man,” and “woman,” along with their key characteristics in Russian culture, based on proverbs recorded in V.I.Dal’s dictionaries. The research employs descriptive methods, linguistic analysis, and the method of continuous sampling. The study’s findings may be applied in secondary and higher education, particularly in courses on modern Russian language, paremiology, and gender linguistics.
Foydalanilgan adabiyotlar
- Алефиренко Н.Ф. Фразеология и паремиология. М., “Флинта. Наука”, 2009, c. 240.
- Верещагин Е.М., Костомаров В.Г. Язык и культура. М., “Индрик”, 2005, 1038 с.
- Даль В.И. Пословицы русского народа. М., “ОЛМА-ПРЕСС”, 1997.
- Даль В.И. Толковый словарь русского языка. Современное написание. М., “Астрель – АСТ”, 2001.
- Джуманова Д.Р. Лингвокультурологический аспект наследия В.И.Даля. ХV Международные Далев-ские чтения. В.И.Даль в мировой культуре, Сборник научных работ. Ч. 1, Москва–Луганск, 2013, c. 191–206.
- Сборник народной мудрости [электронный ресурс]. URL.http://sbornik-mudrosti.ru/poslovicy-i-pogo-vorki-promuzha (дата обращения: 05.02.2021).
- Славянская мифология. Энциклопедический словарь. Изд. 2-е, испр. и доп. [pедкол.: С.М.Толстая (отв. ред.), Т.А.Агапкина, О.В.Белова, Л.Н.Виноградова, В.Я.Петрухин]. М., Международные отношения, 2002.