ilmsarchashmalari@umail.uz +998 91-915-45-55 220100, Urganch shahri, Hamid Olimjon koʻchasi, 14-uy.
Arxiv / №5.1 · 2026 / Maqola
01.00.00 – FIZIKA-MATEMATIKA FANLARI

TO‘RTLAMCHI DAVR YOTQIZIQLARINING GEOFIZIK SIGNAL SHAKLLANISHIGA TA’SIRI

Annotatsiya
O'ZBEKCHA

Mazkur maqolada Surxondaryo hududidagi to‘rtlamchi davr yotqiziqlarining geofizik signal shakllanishiga ta’siri nazariy jihatdan tahlil qilinadi. Lyoss, alluvial va paleosol qatlamlarning fi-zik xossalari magnit maydon, elektromagnit to‘lqinlar hamda elektr qarshilik maydonlarining shakllanish mexanizmi bilan bog‘liq holda baholanadi. Geologik muhit parametrlarining magnit kontrast, elektromag-nit so‘nish va dielektrik doimiylikka ta’siri ilmiy asosda yoritiladi. Shuningdek, hududiy sharoitda geofizik usullar samaradorligini baholash mezonlari taklif etiladi.

Kalit so'zlar: to‘rtlamchi davr, lyoss yotqiziqlari, alluvial qatlam, paleosol, geofizik signal, magnit maydon, elektromagnit to‘lqin, elektr qarshilik, dielektrik doimiylik
РУССКИЙ

В статье теоретически анализируется влияние четвертичных отложений Сур-хандарьинского региона на формирование геофизического сигнала. Физические свойства лёссовых, аллювиальных и палеопочвенных слоев рассматриваются во взаимосвязи с механизмами формиро-вания магнитного поля, электромагнитных волн и электрического сопротивления. Обосновано вли-яние геологических параметров на магнитный контраст, электромагнитное затухание и диэлек-трическую проницаемость. Предложены критерии оценки эффективности геофизических мето-дов в региональных условиях.

Ключевые слова: четвертичный период, лёссовые отложения, аллювиальные слои, палеопоч-ва, геофизический сигнал, магнитное поле, электромагнитная волна, электрическое сопротивле-ние, диэлектрическая проницаемость.
ENGLISH

This article theoretically analyzes the influence of Quaternary deposits of the Surkhan-darya region on the formation of geophysical signals. The physical properties of loess, alluvial, and paleosol layers are examined in relation to the mechanisms of magnetic field variation, electromagnetic wave propagation, and electrical resistivity distribution. The impact of geological parameters on magnetic contrast, electromagnetic attenuation, and dielectric permittivity is scientifically substantiated. Criteria for evaluating the efficiency of geophysical methods under regional conditions are proposed.

Keywords: Quaternary period, loess deposits, alluvial layers, paleosol, geophysical signal, magnetic field, electromagnetic wave, electrical resistivity, dielectric permittivity, geological environment.

Maqola · PDF

Foydalanilgan adabiyotlar

  1. Ahmedova R.D. Четвертичные отложения Южного Узбекистана. Ташкент, “Фан”, 1963.
  2. Annan A.P. Electromagnetic Principles of Ground Penetrating Radar. Mississauga, Sensors & Software Inc., 2009.
  3. Clark A. Seeing Beneath the Soil. Prospecting Methods in Archaeology. London, Routledge, 1996.
  4. Daniels D.J. Ground Penetrating Radar. 2nd ed. London, IET, 2004.
  5. Dodonov A.E. Лессовые отложения Средней Азии и их палеогеографическое значение. Москва, “Наука”, 1990.
  6. Keller G.V., Frischknecht F.C. Electrical Methods in Geophysical Prospecting. Oxford: Pergamon Press, 1966
  7. Kearey P., Brooks M., Hill I. An Introduction to Geophysical Exploration. 3rd ed. Oxford: Blackwell Science, 2002.
← Songa qaytish