ilmsarchashmalari@umail.uz +998 91-915-45-55 220100, Urganch shahri, Hamid Olimjon koʻchasi, 14-uy.
Arxiv / №2 · 2026 / Maqola
10.00.00 – FILOLOGIYA FANLARI

YOZMA NUTQ USLUBLARIDA TINISH BELGILARINING KOMMUNIKATIV VA FUNKSIONAL TRANSFORMATSIYALARI

Annotatsiya
O'ZBEKCHA

Ushbu maqola yozma nutq uslublarida tinish belgilarining kommunikativ va funksional transformatsiyalarini tadqiq etishga bag‘ishlangan. Tadqiqot jarayonida ilmiy, badiiy, publitsistik va ras-miy matnlar tahlil qilinib, punktuatsiya birliklarining sintaktik, semantik, pragmatik va stilistik funksiyalari aniqlangan. Natijalar shuni ko‘rsatdiki, tinish belgilarining yozma nutqdagi funksional yuklamasi matn us-lubi va kommunikativ maqsadiga mos ravishda o‘zgaradi. Ilmiy va rasmiy uslublarda ular strukturaviy aniqlik va normativ me’yorlarni ta’minlasa, badiiy va publitsistik uslublarda emotsional-ekspressiv va pragmatik funksiyalarini bajarar ekan. Tadqiqot natijalari tinish belgilarining nazariy-funksional tabiatini chuqurroq anglash va ularni zamonaviy tilshunoslikda amaliy qo‘llash imkoniyatlarini kengaytiradi.

Kalit so'zlar: yozma nutq uslublari, tinish belgilari, punktuatsiya, kommunikativ funksiya, funksional transformatsiya, stilistik funksiya, pragmatik funksiya, matn tahlili.
РУССКИЙ

Данная статья посвящена исследованию коммуникативных и функциональных трансформаций знаков препинания в стилях письменной речи. В ходе исследования были проанали-зированы научные, художественные, публицистические и официально-деловые тексты, в резуль-тате чего определены синтаксические, семантические, прагматические и стилистические функ-ции пунктуационных единиц. Результаты показывают, что функциональная нагрузка знаков пре-пинания в письменной речи изменяется в зависимости от стиля текста и его коммуникативной цели. В научном и официально-деловом стилях они обеспечивают структурную чёткость и норма-тивность, тогда как в художественном и публицистическом стилях выполняют эмоционально-экспрессивные и прагматические функции. Результаты исследования способствуют более глубоко-му пониманию теоретико-функциональной природы знаков препинания и расширяют возможнос-ти их практического применения в современной лингвистике.

Ключевые слова: стили письменной речи, знаки препинания, пунктуация, коммуникативная функция, функциональная трансформация, стилистическая функция, прагматическая функция, анализ текста.
ENGLISH

This article is devoted to the study of communicative and functional transformations of punctuation marks in written speech styles. During the research, scientific, literary, journalistic, and official texts were analyzed, and the syntactic, semantic, pragmatic, and stylistic functions of punctuation units were identified. The results show that the functional load of punctuation marks in written discourse varies depending on the text style and communicative purpose. In scientific and official styles, punctuation ensures structural clarity and compliance with normative standards, whereas in literary and journalistic styles it performs emotional-expressive and pragmatic functions. The findings of the study contribute to a deeper understanding of the theoretical and functional nature of punctuation marks and expand the possibilities of their practical application in modern linguistics.

Keywords: written speech styles, punctuation marks, punctuation, communicative function, functional transformation, stylistic function, pragmatic function, text analysis.

Maqola · PDF

Foydalanilgan adabiyotlar

  1. Halliday M.A.K., Hasan R. (1976). Cohesion in English. London, Longman.
  2. Peirce C.S. (1931–1958). Collected Papers of Charles Sanders Peirce. Cambridge, MA: Harvard University Press.
  3. Uzoqov O. (2015). Punktuatsiya va yozma nutq uslublari. Tashkent, “Fan”.
  4. Abdullayev A. (2018). Yozma matnda tinish belgilarining stilistik vazifalari. Toshkent, O‘zbekiston Milliy universiteti nashriyoti
  5. Crystal D. (2003). The Cambridge Encyclopedia of the English Language. Cambridge: Cambridge University Press
  6. Trask R.L. (1999). Language: The Basics. London, Routledge.
  7. Lyons J. (1981). Language and Linguistics: An Introduction. Cambridge, Cambridge University Press.
  8. Halliday M.A.K. (1994). An Introduction to Functional Grammar. London, Edward Arnold.
  9. Palmer F.R. (1981). Semantics. Cambridge. Cambridge University Press
  10. Fromkin V., Rodman R., Hyams N. (2013). An Introduction to Language. Boston, Wadsworth Cengage Learning.
← Songa qaytish