ilmsarchashmalari@umail.uz +998 91-915-45-55 220100, Urganch shahri, Hamid Olimjon koʻchasi, 14-uy.
Arxiv / №5.1 · 2026 / Maqola
10.00.00 – FILOLOGIYA FANLARI

ZAMONAVIY TILSHUNOSLIKDA DISKURS VA DISKURSIV TALQINDA ANTONIMLAR MASALASI

Annotatsiya
O'ZBEKCHA

Mazkur maqolada zamonaviy tilshunoslikning antroposentrik paradigmasi sharoitida diskurs tushunchasining ilmiy muomalaga kirishi va kengayib borishi, shuningdek, antonimik birliklarning diskursiv talqini bilan bog‘liq nazariy qarashlar tizimli ravishda ko‘rib chiqiladi, bunda antonimiya faqat “qarama-qarshi ma’no” juftligi sifatida emas, balki nutqiy vaziyatda adresantning illokutiv niyati, adresat-ning kognitiv kutishi hamda madaniy presuppozitsiyalari bilan qo‘shma holda ishlaydigan pragmatik-man-tiqiy mexanizm sifatida izohlanadi.

Kalit so'zlar: diskurs, diskursiv talqin, leksik kontrast, antonimiya, pragmatika, kohezionlik, argu-mentatsiya, korpus lingvistikasi, dialogik muloqot.
РУССКИЙ

В статье системно рассматриваются становление и расширение понятия дис-курса в условиях антропоцентрической парадигмы современного языкознания, а также теорети-ческие подходы к дискурсивной интерпретации антонимических единиц; при этом антонимия трактуется не только как пара «противоположных значений», но и как прагматико-логический механизм, функционирующий в речевой ситуации во взаимосвязи с иллокутивным намерением адре-санта, когнитивными ожиданиями адресата и культурными пресуппозициями.

Ключевые слова: дискурс, дискурсивная интерпретация, лексический контраст, антонимия, прагматика, когезия, аргументация, корпусная лингвистика, диалогическое общение.
ENGLISH

This article provides a systematic overview of how the notion of discourse has entered and expanded within the anthropocentric paradigm of contemporary linguistics, and it surveys major theoretical approaches to the discursive interpretation of antonymic units. Antonymy is treated not merely as a pair of “opposite meanings” but as a pragmatic-logical mechanism operating in a speech situation in conjunction with the speaker’s illocutionary intention, the addressee’s cognitive expectations, and cultu-rally grounded presuppositions.

Keywords: discourse, discursive interpretation, lexical contrast, antonymy, pragmatics, cohesion, argumentation, corpus linguistics, dialogic interaction.

Maqola · PDF

Foydalanilgan adabiyotlar

  1. Murphy M. Lynne, Paradis C., Willners C. Introduction. Lexical contrast in discourse. Journal of Pragmatics. 2009, vol. 41, №11, p. 2137–2139.
  2. Shukurov R., O‘zbek tilida antonimlar, 1977, 6-bet.
  3. Haydarov A.A., Barnoyeva M.A. So‘zlararo ma’noviy munosabat turlari (antonimiya hodisasi misolida), 2024, 153-bet.
  4. Зайцева Н.В. Виды антонимов в составе антонимического корпуса текста. 2007, c. 86.
  5. Reig Alamillo A. va boshq., The Analysis of Synonymy and Antonymy in Discourse Relations: An Inter-pretable Modeling Approach. 2023, p. 430.
  6. Toshtonova M. O‘zbek tilida inson tana a’zolari bilan bog‘liq frazeologizmlarning leksik-semantik xususi-yatlari. 2017, 12-bet.
  7. Xamidova M.H. Fransuz hamda o‘zbek tillarida meteorologik leksika tizimi va tarkibi. 2024, 7-bet.
  8. Reig Alamillo A., Torres Moreno D., Morales González E., Toledo Acosta M., Taroni A. Hermosillo Valadez J. The Analysis of Synonymy and Antonymy in Discourse Relations: An Interpretable Modeling Approach. Compu-tational Linguistics. 2023, vol. 49, № 2, p. 429–464.
  9. Зайцева Н.В. Виды антонимов в составе антонимического корпуса текста. “Научная мысль Кавказа”, 2007, № 4, c. 82–86.
  10. Bobojonova S. (2022). Pragmatic interpretation of educational discourse and expression of dialogic dis-course in the communication process.
← Songa qaytish