BADIIY TARJIMADA ADEKVATLIKNI TA’MINLASHDA LINGVOMADANIY YONDASHUV
Mazkur maqolada badiiy tarjimada adekvatlikni ta’minlashning lingvomadaniy asos-lari tadqiq etilgan. Tadqiqotda badiiy asar tarjimasida milliy-madaniy mazmunni, obrazlilikni va pragma-tik ma’noni qayta yaratish bilan bog‘liq nazariy hamda amaliy masalalar tahlil qilinadi. Realiyalar, frazeo-logik birliklar, soxta ekvivalentlar va kognitiv tafovutlarning tarjima sifatiga ta'siri qiyosiy-chog‘ishtirma hamda kognitiv-semantik yondashuvlar asosida yoritilgan. Tadqiqot natijalari badiiy tarjimada adekvatlik faqat lug‘aviy ekvivalentlik bilan belgilanmasligini, balki asliyatning milliy ruhi, madaniy mazmuni, kom-munikativ maqsadi va kitobxon ongida shakllanadigan tasavvurlarni imkon qadar to‘liq qayta yaratishga bog‘liqligini ko‘rsatadi. Shuningdek, lingvomadaniy nomuvofiqliklar va semantik tafovutlar tarjimada mazmuniy yo‘qotishlar hamda kognitiv dissonansni yuzaga keltirishi asoslab beriladi.
В данной статье исследуются лингвокультурологические основы обеспечения адекватности художественного перевода. Рассматриваются теоретические и практические воп-росы, связанные с воссозданием национально-культурного содержания, образности и прагмати-ческого значения при переводе художественных произведений. На основе сравнительно-сопоста-вительного и когнитивно-семантического подходов анализируется влияние реалий, фразеологичес-ких единиц, ложных эквивалентов и когнитивных различий на качество перевода. Результаты ис-следования показывают, что адекватность художественного перевода определяется не только лексической эквивалентностью, но и способностью максимально полно передать национальный ко-лорит оригинала, его культурное содержание, коммуникативную направленность и представления, формирующиеся в сознании читателя. Кроме того, обосновывается, что лингвокультурологичес-кие несоответствия и семантические расхождения могут приводить к смысловым потерям и воз-никновению когнитивного диссонанса в процессе перевода.
. This article examines the linguacultural foundations of ensuring adequacy in literary translation. It examines the theoretical and practical issues related to the reconstruction of national and cultural content, imagery, and pragmatic meaning in the translation of literary texts. Using comparative and cognitive-semantic approaches, the study explores the impact of culture-specific items, phraseological units, false equivalents, and cognitive differences on translation quality. The findings demonstrate that adequacy in literary translation is determined not only by lexical equivalence but also by the translator’s ability to preserve the national spirit of the source text, its cultural content, communicative purpose, and the perceptions formed in the reader’s mind. Furthermore, the study argues that linguacultural mismatches and semantic discrepancies may lead to meaning loss and cognitive dissonance in the translation process.
Foydalanilgan adabiyotlar
- Федоров А.В. Основы общей теории перевода. М., “Высшая школа”, 2002.
- Комиссаров В.Н. Теория перевода (лингвистические аспекты). М., “Высшая школа”, 1990.
- Влахов С., Флорин С. Непереводимое в переводе. М., “Международные отношения”, 1980.
- Rustamova M. Abe Koboning “Qumdagi Xotin” asari tarjimasining lingvopoetik xususiyatlari. Fil. fanlari bo‘yicha (PhD) diss., Toshkent, 2026.
- Xomidov X. O‘zbek qissa va romanlarining turkcha tarjimalarida milliylik, badiiylik va lisoniy adekvatlik masalalari. Fil. fanlari bo‘yicha (DSc) diss., Toshkent, 2021.
- Hoshimov O‘. Dunyoning ishlari. Toshkent, 2005, 35-bet.
- Newmark P. A Textbook of Translation. New York, Prentice Hall, 1988.
- Baker M. In Other Words: A Coursebook on Translation. London, Routledge, 2018, 408 p.
- Аbdullayeva M. Milliy koloritni ifodalovchi frazeologizmlar tarjimasi muammolari (Agata Kristi asarlari-ning o‘zbekcha tarjimalari misolida). Fil. fanlari bo‘yicha (DSc) diss., Toshkent, 2023.
- Shirinova R. Badiiy tarjimada olam milliy manzarasi. Fil. fanlari bo‘yicha (DSc) diss., Toshkent, 2018.