ilmsarchashmalari@umail.uz +998 91-915-45-55 220100, Urganch shahri, Hamid Olimjon koʻchasi, 14-uy.
Arxiv / №9 · 2026 / Maqola
09.00.00 – FALSAFA FANLARI

BAHMANYOR QARASHLARIDA INSON, AQL VA MA’NAVIY KAMOLOT MASALASI

Annotatsiya
O'ZBEKCHA

Ushbu maqolada XI asr Sharq peripatetik falsafasi vakili Abulhasan Bahmanyorning inson, aql va ma’naviy kamolot haqidagi qarashlari tahlil qilinadi. Mavzuning dolzarbligi aql, nafs va bi-limning inson kamoloti bilan bog‘liqligini yaxlit yoritish zarurati bilan belgilanadi. Tadqiqotda tarixiy-fal-safiy, qiyosiy va tizimli tahlil usullaridan foydalanildi. “Kitob at-tahsil” va zamonaviy tadqiqotlar asosida aqlning bilish, o‘zini anglash va kamolotdagi o‘rni aniqlandi. Maqolaning ilmiy-amaliy ahamiyati Bah-manyor g‘oyalarini yoshlarning tafakkur va ma’naviy tarbiyasi bilan bog‘liq holda talqin etishdan iborat.

Kalit so'zlar: Bahmanyor, Ibn Sino, inson, aql, nafs, ma’naviy kamolot, axloq, ma’rifat, Sharq peri-patetizmi.
РУССКИЙ

В статье анализируются взгляды Абульхасана Бахманяра, представителя вос-точного перипатетизма XI века, на человека, разум и духовное совершенствование. Актуальность темы связана с необходимостью целостного рассмотрения взаимосвязи разума, души и знания с человеческим совершенствованием. Использованы историко-философский, сравнительный и сис-темный методы. На основе «Китаб ат-tахсиль» и современных исследований определена роль ра-зума в познании, самопознании и совершенствовании человека. Научно-практическая значимость статьи состоит в интерпретации этих идей в контексте интеллектуального и духовно-нравст-венного воспитания молодежи.

Ключевые слова: Бахманяр, Ибн Сина, человек, разум, душа, духовное совершенствование, нравственность, просвещение, восточный перипатетизм.
ENGLISH

This article analyzes Abulhasan Bahmanyar’s views on the human being, intellect and spiritual perfection. The relevance of the topic lies in the need to examine the relationship between intellect, soul, knowledge and human perfection as an integral problem. Historical-philosophical, comparative and systematic methods are applied. Drawing on Kitab al-tahsil and modern scholarship, the study identifies the role of intellect in cognition, self-knowledge and human perfection. Its scientific and practical contribution is the interpretation of these ideas in relation to the intellectual and moral education of young people.

Keywords: Bahmanyar, Ibn Sina, human being, intellect, soul, spiritual perfection, morality, enlightenment, Eastern Peripatetic philosophy.

Maqola · PDF

Foydalanilgan adabiyotlar

  1. Bahmanyār ibn al-Marzubān. Al-Taḥṣīl / taṣḥīḥ va ta’liq Murtazā Muṭahharī. Tehran, Dānešgāh-e Tehrān, 1970, 896-bet.
  2. Daiber H. Bahmanyār, Kīā // Encyclopaedia Iranica. 1988, vol. III, Fasc. 5, p. 501–503.
  3. Janssens J. Bahmanyār ibn Marzubān: A Faithful Disciple of Ibn Sīnā? Before and After Avicenna / ed. D.C.Reisman. Leiden–Boston, Brill, 2003, p. 177–197.
  4. Sebti M. Intellection, imagination et aperception de soi dans le Livre du résultat (Kitāb al-Taḥṣīl) de Bahmanyār ibn al-Marzūbān. Chôra. 2005–2006, № 3–4, p. 189–210
  5. Sebti M. The Ontological Link between Body and Soul in Bahmanyār’s Kitāb al-Taḥṣīl // The Muslim World. 2012, vol. 102, № 3–4, p. 525–540.
  6. Taş İ. Ebu’l Hasan Behmenyar ve Felsefesi. Türk-İslam Medeniyeti Akademik Araştırmalar Dergisi. 2012, № 14, p. 37–53.
  7. Malikov T. Bahmanyār’s al-Taḥṣīl: A Study and Translation of Book Two – Metaphysics, PhD Disser-tation. Pisa: Scuola Normale Superiore, 2023.
  8. Бахманяр ал-Азербайджани. Ат-тахсил (Познание). Книга первая, пер. с араб., ввод. статья и ком-мент., А.В.Сагадеева. Баку, “Элм”, 1983.
← Songa qaytish