ilmsarchashmalari@umail.uz +998 91-915-45-55 220100, Urganch shahri, Hamid Olimjon koʻchasi, 14-uy.
Arxiv / №3 · 2026 / Maqola
10.00.00 – FILOLOGIYA FANLARI

DIALOGIK DISKURSDA QO‘SHMA GAPLARNING SHAKLIY, SEMANTIK VA PRAGMATIK XUSUSIYATLARI

Annotatsiya
O'ZBEKCHA

Ushbu maqolada dialogik diskurs tarkibida uchraydigan qo‘shma gaplarning shakliy tuzilishi, ma’no munosabatlari hamda pragmatik (kommunikativ) vazifalari semantik–pragmatik yonda-shuv doirasida izchil yoritiladi. Diskurs va qo‘shma gap tushunchalarining nazariy talqinlari asosida dia-logik muloqotda gap bloklarining ketma-ketligi, replikalararo bog‘lanish, nutqiy aktlar (lokutiv, illokutiv, perlokutiv) va implikatura kabi hodisalarning qo‘shma gap semantikasi bilan uzviy aloqasi ochib beriladi. Ilmiy adabiyotlarda bildirilgan qarashlar hamda og‘zaki muloqotdan olingan namunalar yordamida dialo-gik muhitda murakkab sintaktik tuzilmalarning axborot sig‘imi, izohli-kengaytiruvchi imkoniyatlari va mu-loqot maqsadini ro‘yobga chiqarishdagi roli tahlil qilinadi.

Kalit so'zlar: diskurs, dialogik nutq, qo‘shma gap, nutqiy akt, illokutiv akt, perlokutiv akt, semantik–pragmatik tahlil.
РУССКИЙ

В настоящей статье последовательно освещаются структурные, семантичес-кие и прагматические (коммуникативные) особенности сложных предложений, функционирующих в составе диалогического дискурса, в рамках семантико-прагматического подхода. На основе тео-ретических интерпретаций понятий дискурса и сложного предложения раскрывается органичес-кая связь семантики сложных предложений с такими явлениями, как последовательность блоков высказываний в диалогическом общении, межрепликовая связность, речевые акты (локутативный, иллокутивный, перлокутивный) и импликатура. С опорой на научные взгляды, представленные в ли-тературе, а также на примеры из устной речи анализируются информационная ёмкость сложных синтаксических конструкций в диалогической среде, их пояснительно-расширительные возмож-ности и роль в реализации коммуникативной цели.

Ключевые слова: дискурс, диалогическая речь, сложное предложение, речевой акт, иллоку-тивный акт, перлокутивный акт, семантико-прагматический анализ.
ENGLISH

This article consistently examines the structural organization, semantic relations, and pragmatic (communicative) functions of compound sentences occurring within dialogic discourse from the perspective of a semantic–pragmatic approach. Based on the theoretical interpretations of the concepts of discourse and compound sentence, the study reveals the intrinsic connection between the semantics of compound sentences and such phenomena as the sequence of utterance blocks in dialogic communication, inter-replica cohesion, speech acts (locutionary, illocutionary, perlocutionary), and implicature. Drawing on scholarly views presented in scientific literature as well as examples taken from oral communication, the article analyzes the informational capacity of complex syntactic structures in a dialogic environment, their explanatory and elaborative potential, and their role in achieving communicative goals.

Keywords: discourse, dialogic speech, compound sentence, speech act, illocutionary act, perlo-cutionary act, semantic–pragmatic analysis.

Maqola · PDF

Foydalanilgan adabiyotlar

  1. Raupova L.R. Qo‘shma gap diskursning tarkibiy qismi sifatida. Monografiya, Toshkent, “MALIK PRINT CO”, 2021, 192-bet.
  2. Jumaqulova S.X. Illokutiv akt va ularning turlari. “Zamonaviy dunyoda innovatsion tadqiqotlar” tezislar to‘plami, 2023.
  3. Bakhrodova D. Diskursiv-semantik tahlilning nazariy-metodologik asoslari. ”Lingvospektr” jurnali, 2021, 1-son, 38–47; 64–72; 79–83-betlar.
  4. Nurmonov A. va boshq. O‘zbek tilining nazariy grammatikasi. Morfologiya, Toshkent, “Yangi asr avlodi”, 2001, 500-bet.
  5. Abdurahmonov G‘. Qo‘shma gap sintaksisi asoslari. Toshkent, “Fan”, 1958, 284-bet.
  6. Safarov Sh. Nutqiy aktlar va pragmalogiya, Toshkent, “Fan”, 1985, 210-bet.
  7. Austin J.L. How to Do Things with Words, Cambridge: Harvard University Press, 1962.
  8. Searle J.R. Speech Acts, Cambridge: Cambridge University Press, 1969.
  9. Matn tilshunosligi. Darslik, Buxoro, Buxoro davlat universiteti nashri, 2015.
  10. Ostonov B. Qo‘shma gap tarkibidagi bog‘lovchilar ta’siri. Nukus, Qoraqalpoq davlat universiteti nash-riyoti, 2018, 150-bet.
← Songa qaytish