ilmsarchashmalari@umail.uz +998 91-915-45-55 220100, Urganch shahri, Hamid Olimjon koʻchasi, 14-uy.
Arxiv / №2 · 2026 / Maqola
ILMIY AXBOROT

FRANSUZ VA O‘ZBEK TILLARIDA KOGNITIV KOMPETENSIYANI RIVOJLANTIRUVCHI TIL BIRLIKLARINING CHOG‘ISHTIRMA TAHLILI

Annotatsiya
O'ZBEKCHA

Ushbu maqolada biz fransuz va o‘zbek tillarida kognitiv kompetensiyani rivojlanti-ruvchi til birliklarining chog‘ishtirma tahlilini amalga oshirdik. Kognitiv kompetensiya til o‘rganish jara-yonida shaxsning fikrlash, tushunish, tahlil qilish va mantiqiy xulosa chiqarish qobiliyatlarini shakllan-tirishda muhim omillardan biri hisoblanadi. Tadqiqotda har ikki tilda uchraydigan frazeologik birliklar, metaforalar, paremiologik birliklar hamda leksik-semantik vositalarning kognitiv mazmuni tahlil qildik. Fransuz tilida abstrakt tafakkurni rivojlantiruvchi konseptual metaforalar yetakchi o‘rin tutsa, o‘zbek tilida milliy tafakkur va tajribani aks ettiruvchi maqol va iboralar muhim va alohida ahamiyat kasb etadi. Chog‘ishtirma tahlil natijalari tillararo o‘xshash va farqli jihatlarni aniqlash hamda anglash, shuningdek, chet tilini o‘qitishda kognitiv yondashuv asosida samarali metodlarni ishlab chiqish imkonini yoritib beradi. Mazkur tadqiqot tilshunoslik, kognitiv lingvistika va til ta’limi sohalari uchun nazariy hamda amaliy ahamiyatga ega hisoblanadi

Kalit so'zlar: kognitiv kompetensiya, chog‘ishtirma tahlil, fransuz tili, o‘zbek tili, til birliklari, meta-fora, frazeologiya, chog‘ishtirma tahlil.
РУССКИЙ

В данной статье проведен сравнительный анализ языковых единиц, развиваю-щих когнитивную компетенцию во французском и узбекском языках. Когнитивная компетенция является одним из важных факторов формирования у человека способности мыслить, понимать, анализировать и делать логические выводы в процессе изучения языка. В исследовании проанали-зировано когнитивное содержание фразеологических единиц, метафор, паремиологических единиц и лексико-семантических средств, встречающихся в обоих языках. В то время как во французском языке ведущую роль играют концептуальные метафоры, развивающие абстрактное мышление, в узбекском языке особое значение имеют пословицы и выражения, отражающие национальное мышление и опыт. Результаты сравнительного анализа проливают свет на возможность выяв-ления и понимания межъязыковых сходств и различий, а также на разработку эффективных методов обучения иностранному языку на основе когнитивного подхода. Данное исследование имеет теоретическое и практическое значение для лингвистики, когнитивной лингвистики и языкового образования.

Ключевые слова: когнитивная компетенция, сравнительный анализ, французский язык, узбекский язык, языковые единицы, метафора, фразеология, сравнительный анализ.
ENGLISH

In this article, we conducted a comparative analysis of language units that develop cognitive competence in French and Uzbek. Cognitive competence is one of the important factors in the formation of a person's ability to think, understand, analyze and draw logical conclusions in the process of language learning. In the study, we analyzed the cognitive content of phraseological units, metaphors, paremiological units and lexical-semantic means found in both languages. While conceptual metaphors that develop abstract thinking occupy a leading position in French, proverbs and expressions that reflect national thinking and experience are of particular importance in Uzbek. The results of comparative analysis shed light on the possibility of identifying and understanding interlingual similarities and differences, as well as developing effective methods based on a cognitive approach to teaching a foreign language. This research is of theoretical and practical importance for the fields of linguistics, cognitive linguistics, and language education.

Keywords: cognitive competence, comparative analysis, French, Uzbek, language units, metaphor, phraseology, comparative analysis

Maqola · PDF

Foydalanilgan adabiyotlar

  1. Lakoff G., Johnson M. Metaphors We Live By. Chicago: University of Chicago Press, 2003, pp. 3–32.
  2. Langacker R. W. Cognitive Grammar: A Basic Introduction. Oxford, Oxford University Press, 2018. pp. 15–48
  3. Charaudeau P. Langage et discours. Paris, Hachette, 2022, pp. 41–67
  4. Dubois J., Giacomo M. Dictionnaire de linguistique. Paris: Larousse, 2001, pp. 112–134.
  5. Mahmudov N. Til va tafakkur. Toshkent, “Ma’naviyat”, 2011. 52–79-betlar.
  6. Safarov Sh. Kognitiv tilshunoslik asoslari. Toshkent, “Universitet”, 2019. 60–96-betlar.
← Songa qaytish