ILMIY FANTASTIKADA ILMIY TAFAKKUR VA BADIIY TO‘QIMA MUNOSABATI
Maqolada ilmiy fantastikada ilmiy tafakkur va badiiy to‘qimaning o‘zaro munosabati tadqiq etiladi. Mavzuning dolzarbligi ilmiy fantastikaning badiiy tabiatini mazkur ikki omilning uyg‘unligi asosida aniqlash zarurati bilan belgilanadi. Tadqiqotda qiyosiy-tipologik, struktural va janr-tahliliy me-todlardan foydalanildi. Ilmiy g‘oyaning fantastik voqelikka aylanish jarayoni hamda ilmiy farazning badiiy to‘qima bilan munosabati tahlil qilindi. Natijada ilmiy tafakkur va badiiy to‘qimaning o‘zaro mutanosibligi ilmiy fantastika poetikasini shakllantiruvchi muhim omil ekani asoslandi. Shuningdek, fantastik voqelikning o‘quvchi tomonidan mantiqiy va tabiiy qabul qilinishini ta’minlovchi shuuriy ishonch tushunchasining aha-miyati ochib berildi.
В статье исследуется взаимосвязь научного мышления и художественного вы-мысла в научной фантастике. Актуальность темы обусловлена необходимостью определения ху-дожественной природы научной фантастики через взаимодействие данных компонентов. В ис-следовании применены сравнительно-типологический, структурный и жанрово-аналитический ме-тоды. Анализируется процесс художественного воплощения научной идеи и взаимосвязь научной гипотезы с художественным вымыслом. Обосновано, что их соотношение является важным фак-тором формирования поэтики научной фантастики. Раскрывается также значение понятия «соз-нательная убеждённость», обеспечивающего логичное и естественное восприятие фантастичес-кой реальности читателем.
The article examines the relationship between scientific thinking and artistic invention in science fiction. The relevance of the study is determined by the need to define the artistic nature of science fiction through the interaction of these two components. The study employs comparative-typological, structural, and genre-analytical methods. It analyzes the transformation of scientific ideas into fantastic reality and the relationship between scientific hypotheses and artistic invention. The findings demonstrate that their correlation is an important factor in shaping the poetics of science fiction. The article also highlights the significance of “conscious conviction” in ensuring the reader’s logical and natural perception of fantastic reality.
Foydalanilgan adabiyotlar
- Бритиков А.Ф. Отечественная научно-фантастическая литература (1917–1991 годы). Кн. 1: Науч-ная фантастика – особый род искусства. М., 2005, 308 с.
- Чернышева Т.А. Природа фантастики. Иркутск, изд-во Иркутского университета, 1984, 336 с.
- Csicsery-Ronay I. Jr. The Seven Beauties of Science Fiction. Middletown, Wesleyan University Press, 2008, 323 p.
- Ибрагимова Р.М. Ўзбек фантастикасида услубий изланишлар. Тошкент, “Фан”, 1987, 92-бeт.
- Karim B. Ruhiyat alifbosi: adabiy-ilmiy maqolalar. Toshkent, G‘afur G‘ulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, 2018, 364-bet.
- Ковтун Е.Н. Поэтика необычайного: художественные миры фантастики, волшебной сказки, утопии, притчи и мифа. М., изд-во Московского университета, 1999, 308 с.
- Rieder J. On Defining SF, or Not: Genre Theory, SF, and History // Science Fiction Studies. 2010, vol. 37, № 2, p. 191–209.
- Scholes R. Structural Fabulation: An Essay on Fiction of the Future. Notre Dame: University of Notre Dame Press, 1975, 174 p.
- Yuldoshova Sh. Fantastik nasrda badiiy motivning adabiy-estetik funksiyasi (Rey Bredberi va Isajon Sulton ijodi misolida). Filologiya fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi avtoreferati, Toshkent, 2025, 24-bet.
- Obidjonova M. Ingliz va o‘zbek adabiyotida ilmiy fantastikaning narratologik asoslari. Filologik kom-parativistika va tarjimashunoslik masalalari. 2025, vol. 1, 1-son.