INGLIZ VA O‘ZBEK ROMANTIK POETIKASIDA TABIAT VA MUHABBAT KONSEPTINING G‘OYAVIY-ESTETIK VAZIFASI
Ushbu maqolada ingliz va o‘zbek romantik poetikasida tabiat va muhabbat konseptla-rining g‘oyaviy-estetik vazifalari qiyosiy-tipologik yondashuv asosida tadqiq etiladi. Tadqiqot materiali si-fatida ingliz romantizmining yirik vakili Jorj Gordon Bayron hamda o‘zbek mumtoz adabiyotining yorqin namoyandasi Nodirabegim (Mohlaroyim) she’riyati tanlab olinadi. Maqolada har ikki ijodkor lirikasida tabiat konsepti alohida, muhabbat konsepti alohida tahlil qilinib, ularning obrazlar tizimi, semantik qat-lamlari va estetik funksiyalari aniqlanadi. Bayron poeziyasida tabiatning individualizm, ruhiy iztirob va erkinlik g‘oyalari bilan bog‘liq holda talqin etilishi Nodirabegim she’riyatidagi tabiatning ilohiy go‘zallik, ma’naviy poklik va inson qalbi bilan uyg‘unlikda ifodalanishi bilan qiyoslanadi. Shuningdek, muhabbat konsepti Bayron asarlarida fojiaviylik, ichki ziddiyat va isyonkor ruh bilan, Nodirabegim lirikasida esa sa-doqat, ilohiy ishq va ma’naviy kamolot mezonlari bilan namoyon bo‘lishi ilmiy asosda yoritiladi. Tadqiqot natijalari ingliz va o‘zbek romantik poetikasida tabiat va muhabbat konseptlarining milliy-madaniy xususi-yatlarini hamda ularning badiiy tafakkurdagi umumiy va farqli jihatlarini aniqlashga xizmat qiladi.
В данной статье исследуются идейно-эстетические функции концептов приро-ды и любви в английской и узбекской романтической поэтике на основе сравнительно-типологичес-кого подхода. В качестве основного материала анализа выбраны поэтические произведения Джор-джа Гордона Байрона, крупнейшего представителя английского романтизма, и Нодирабегим (Мох-ларойим), яркой представительницы узбекской классической литературы. В статье концепт при-роды и концепт любви рассматриваются раздельно, выявляются их образные системы, семанти-ческие уровни и эстетические функции. Осмысление природы в поэзии Байрона, связанное с идеями индивидуализма, духовного страдания и свободы, сопоставляется с изображением природы в по-эзии Нодирабегим, где она выступает как символ божественной красоты, духовной чистоты и гармонии с человеческой душой. Кроме того, концепт любви в произведениях Байрона проявляется через трагизм, внутренние противоречия и бунтарский дух, тогда как в лирике Нодирабегим он вы-ражается через верность, божественную любовь и идеалы духовного совершенства. Результаты исследования способствуют выявлению национально-культурных особенностей концептов приро-ды и любви в английской и узбекской романтической поэтике, а также их общих и отличительных черт в художественном мышлении
This article investigates the ideological and aesthetic functions of the concepts of nature and love in English and Uzbek Romantic poetics through a comparative–typological approach. The poetry of George Gordon Byron, a major representative of English Romanticism, and Nodirabegim (Mohlaroyim), a prominent figure of Uzbek classical literature, is selected as the primary material for analysis. In the article, the concept of nature and the concept of love are examined separately, and their systems of imagery, semantic layers, and aesthetic functions are identified. The interpretation of nature in Byron’s poetry, where it is associated with ideas of individualism, spiritual anguish, and freedom, is compared with the representation of nature in Nodirabegim’s poetry, where it reflects divine beauty, spiritual purity, and harmony with the human soul. Likewise, the concept of love is shown to manifest itself through tragedy, inner conflict, and a rebellious spirit in Byron’s works, whereas in Nodirabegim’s lyrics it is expressed through devotion, divine love, and ideals of spiritual perfection. The results of the study contribute to identifying the national and cultural characteristics of the concepts of nature and love in English and Uzbek Romantic poetics, as well as their common and distinctive features within artistic thinking.
Foydalanilgan adabiyotlar
- Ulug‘bek Hamdamov, Abdug‘opir Qosimov. Jahon adabiyoti. Toshkent, “Akademnashr”, 2024
- Yorqinoy Hamroyeva. O‘zbek tilining o‘zlashma so‘zlar o‘quv izohli lug‘ati. Toshkent, “Yangi asr avlo-di”, 2007.
- Jerome McGann. Byron and the poetics of Adversity. Cambridge University Press, 2022.
- Rahmonov D. Qo‘qon adabiy muhiti va ayol shoiralar ijodi. Toshkent, “O‘qituvchi”, 2015.
- To‘xtasin Jalolov. O‘zbek shoiralari. T., 1970
- Mahbuba Qodirova. Davr Nodirasi (Nodiraning hayoti va ijod yo‘li). Toshkent, “Fan”, 1991.
- Naim Karimov. Adabiyot nazariyasi. Toshkent, “O‘qituvchi”, 2015.
- Bayron. Saylanma, she’rlar, dostonlar. T., 1974.
- Rahmonov D. Qo‘qon adabiy muhiti va ayol shoiralar ijodi. Toshkent, “O‘qituvchi”, 2015
- Nodira Devon. “Toshkent”, “Fan”, 1992.