INSONNING PORTRET TAVSIFIDA PARALINGVISTIK KOMPONENTNING LINGVISTIK MAQOMI
Ushbu maqola adabiy qahramonning og‘zaki portretidagi paralingvistik component-ning lingvistik holatini o‘rganadi. Maqolada ushbu lingvistik holat portretning periferik yoki ajralmas manbayi ekanligi ko‘rib chiqiladi. Paralingvistik tarkibli portret kontekstlari ikkita romandan (A.Tolstoy-ning “Opa-singillar” va J.Galsworthyning “Mulkdor odam”) to‘liq tanlab olindi, uch darajali taksonomi-yaga (modallik→guruh→kichik guruh) ko‘tasniflandi va xi-kvadrat testi va Kramerning V.Parakinez vo-sitalari ustunlik qiladi (59,3% va 72,0%); yetakchi guruh Tolstoydagi suprasegmental vositalar va Gals-worthydagi yuz ifodasi. Farqlar sezilarli, ammo kichik. Tadqiqot tekshirilishi mumkin bo‘lgan taksonomi-yaga asoslangan metodologiyani va portret tavsifidagi paralingvistik komponentning birinchi qiyosiy miq-doriy profilini taklif etadi.
В данной работе исследуется лингвистический статус паралингвистического компонента в словесном портрете литературного персонажа. Рассматривается вопрос о том, является ли этот лингвистический статус периферийным или неотъемлемым ресурсом портрет-ной живописи. Паралингвистические контексты портретов были тщательно отобраны из двух романов (А.Толстого «Сестры» и Дж.Голсуорси «Собственник»), классифицированы в соответ-ствии с трехуровневой таксономией (модальность → группа → подгруппа) и сравнены с помощью критерия хи-квадрат и критерия Крамера V.Паракинетические средства преобладают в обоих произведениях (59,3% против 72,0%); ведущей группой являются супрасегментальные средства у Толстого по сравнению с выражением лица у Голсуорси. Исследование предлагает проверяемую таксономически обоснованную методологию и первый сравнительный количественный профиль паралингвистического компонента в описании портрета.
This paper investigates the linguistic status of the paralinguistic component in the verbal portrait of a literary character. The paper considers whether this linguistic status is peripheral or an integral resource of portraiture. Paralinguistic- containing portrait contexts were exhaustively selected from two novels (A. Tolstoy’s “Sisters” and J.Galsworthy’s “The Man of Property”), classified according to a three-level taxonomy (modality → group → subgroup), and compared by the chi-square test and Cramér’s V.Parakinesic means predominate in both works (59.3% vs 72.0%); the leading group is suprasegmental means in Tolstoy vs facial expression in Galsworthy. The study offers a verifiable taxonomy-based methodology and the first comparative quantitative profile of the paralinguistic component in portrait description.
Foydalanilgan adabiyotlar
- Trager G.L. Paralanguage: a first approximation. Studies in Linguistics. Vol.13. Saskatoon, 1958, p. 10–37.
- Crystal D. A dictionary of linguistics and phonetics. 6th ed. Malden, Blackwell Publishing, 2008, 548 p.
- Poyatos F. Paralanguage: A Linguistic and Interdisciplinary Approach to Interactive Speech and Sound. Amsterdam; Philadelphia: John Benjamins, 1993, 478 p.
- Lyons J. Natural Language and Universal Grammar. Essays in Linguistic Theory. Vol. I. Cambridge, Cambridge University Press, 1991.
- Николаева Т.М., Успенский Б.А. Языкознание и паралингвистика. Лингвистические исследования по общей и славянской типологии. М., “Наука”, 1966.
- Абдуазизова Д.А. Анализ паралингвистических средств в художественном тексте. “O‘zbekistonda xorijiy tillar”, 2022, 5-son (52), 96–108-betlar. https://doi.org/10.36078/1697001805.
- Якобсон Р. Звук и значение // Избранные работы. М., “Прогресс”, 1985.
- Воронин С.В. Фоносемантические идеи в зарубежном языкознании. Л., изд-во ЛГУ, 1990.
- Catford J.C. Fundamental Problems in Phonetics. Bloomington, Indiana University Press, 1977.
- Pease A. The definitive book of body language. A.Pease, B.Pease. New York, Bantam Books, 2006, – 400 p.