ilmsarchashmalari@umail.uz +998 91-915-45-55 220100, Urganch shahri, Hamid Olimjon koʻchasi, 14-uy.
Arxiv / №7 · 2026 / Maqola
10.00.00 – FILOLOGIYA FANLARI

INSONNING PORTRET TAVSIFIDA PARALINGVISTIK KOMPONENTNING LINGVISTIK MAQOMI

Annotatsiya
O'ZBEKCHA

Ushbu maqola adabiy qahramonning og‘zaki portretidagi paralingvistik component-ning lingvistik holatini o‘rganadi. Maqolada ushbu lingvistik holat portretning periferik yoki ajralmas manbayi ekanligi ko‘rib chiqiladi. Paralingvistik tarkibli portret kontekstlari ikkita romandan (A.Tolstoy-ning “Opa-singillar” va J.Galsworthyning “Mulkdor odam”) to‘liq tanlab olindi, uch darajali taksonomi-yaga (modallik→guruh→kichik guruh) ko‘tasniflandi va xi-kvadrat testi va Kramerning V.Parakinez vo-sitalari ustunlik qiladi (59,3% va 72,0%); yetakchi guruh Tolstoydagi suprasegmental vositalar va Gals-worthydagi yuz ifodasi. Farqlar sezilarli, ammo kichik. Tadqiqot tekshirilishi mumkin bo‘lgan taksonomi-yaga asoslangan metodologiyani va portret tavsifidagi paralingvistik komponentning birinchi qiyosiy miq-doriy profilini taklif etadi.

Kalit so'zlar: : paralingvistika, paralingvistik component, portret tavsifi, og‘zaki portret, parafonetik vositalar, parakinesik vositalar, mimika, imo-ishora, supersegment (paraprozodiya), qiyosiy lingvistik tah-lil.
РУССКИЙ

В данной работе исследуется лингвистический статус паралингвистического компонента в словесном портрете литературного персонажа. Рассматривается вопрос о том, является ли этот лингвистический статус периферийным или неотъемлемым ресурсом портрет-ной живописи. Паралингвистические контексты портретов были тщательно отобраны из двух романов (А.Толстого «Сестры» и Дж.Голсуорси «Собственник»), классифицированы в соответ-ствии с трехуровневой таксономией (модальность → группа → подгруппа) и сравнены с помощью критерия хи-квадрат и критерия Крамера V.Паракинетические средства преобладают в обоих произведениях (59,3% против 72,0%); ведущей группой являются супрасегментальные средства у Толстого по сравнению с выражением лица у Голсуорси. Исследование предлагает проверяемую таксономически обоснованную методологию и первый сравнительный количественный профиль паралингвистического компонента в описании портрета.

Ключевые слова: паралингвистика, паралингвистический компонент, портретное описа-ние, словесный портрет, парафонетические средства, паракинесические средства, мимика; жест, суперсегментные (парапросодические) средства, сопоставительный лингвистический анализ.
ENGLISH

This paper investigates the linguistic status of the paralinguistic component in the verbal portrait of a literary character. The paper considers whether this linguistic status is peripheral or an integral resource of portraiture. Paralinguistic- containing portrait contexts were exhaustively selected from two novels (A. Tolstoy’s “Sisters” and J.Galsworthy’s “The Man of Property”), classified according to a three-level taxonomy (modality → group → subgroup), and compared by the chi-square test and Cramér’s V.Parakinesic means predominate in both works (59.3% vs 72.0%); the leading group is suprasegmental means in Tolstoy vs facial expression in Galsworthy. The study offers a verifiable taxonomy-based methodology and the first comparative quantitative profile of the paralinguistic component in portrait description.

Keywords: paralinguistics, paralinguistic component, portrait description, verbal portrait, parap-honetic means, parakinesic means, facial expression, gesture, suprasegmental (paraprosody), compara-tive linguistic analysis

Maqola · PDF

Foydalanilgan adabiyotlar

  1. Trager G.L. Paralanguage: a first approximation. Studies in Linguistics. Vol.13. Saskatoon, 1958, p. 10–37.
  2. Crystal D. A dictionary of linguistics and phonetics. 6th ed. Malden, Blackwell Publishing, 2008, 548 p.
  3. Poyatos F. Paralanguage: A Linguistic and Interdisciplinary Approach to Interactive Speech and Sound. Amsterdam; Philadelphia: John Benjamins, 1993, 478 p.
  4. Lyons J. Natural Language and Universal Grammar. Essays in Linguistic Theory. Vol. I. Cambridge, Cambridge University Press, 1991.
  5. Николаева Т.М., Успенский Б.А. Языкознание и паралингвистика. Лингвистические исследования по общей и славянской типологии. М., “Наука”, 1966.
  6. Абдуазизова Д.А. Анализ паралингвистических средств в художественном тексте. “O‘zbekistonda xorijiy tillar”, 2022, 5-son (52), 96–108-betlar. https://doi.org/10.36078/1697001805.
  7. Якобсон Р. Звук и значение // Избранные работы. М., “Прогресс”, 1985.
  8. Воронин С.В. Фоносемантические идеи в зарубежном языкознании. Л., изд-во ЛГУ, 1990.
  9. Catford J.C. Fundamental Problems in Phonetics. Bloomington, Indiana University Press, 1977.
  10. Pease A. The definitive book of body language. A.Pease, B.Pease. New York, Bantam Books, 2006, – 400 p.
← Songa qaytish