JEYMS JOYSNING “ULISS” ROMANIDA OKKAZIONALIZMLARNING MORFOLOGIK-STILISTIK VA KOGNITIV XUSUSIYATLARI
Mazkur maqolada “Uliss” romanida morfologik stilistik vosita sifatida okkazionalizm-larning markaziy o‘rni tahlil qilinadi. Tadqiqot asarda uchraydigan muallifga xos, normadan chetga chiq-qan til birliklarining strukturaviy va funksional xususiyatlarini o‘rganishga qaratilgan. Okkazionalizmlar-ning qo‘shma birliklar, semantik deformatsiya, morfologik kompressiya va takrorlash kabi turlari ilmiy asosda ko‘rib chiqiladi. Tahlil natijalari shuni ko‘rsatadiki, okkazionalizmlar nafaqat stilistik bezak, balki ma’no yaratish, emotsionallikni kuchaytirish va kognitiv jarayonlarni ifodalashning muhim vositasi hisob-lanadi. Ular matnning obrazlilik darajasini oshiradi, tilning ekspressiv imkoniyatlarini kengaytiradi ham-da inson tafakkurining assotsiativ va noan’anaviy xususiyatlarini aks ettiradi. Kognitiv-stilistik yondashuv nuqtai nazaridan, ushbu birliklar o‘quvchini faol interpretatsiyaga jalb etadi va matnni dinamik semantik tizimga aylantiradi.
Анализ романа «Улисс» показывает, что его лингвопоэтическая структура в корне сформирована взаимодействием модернистского и авангардного движений. Интегрируя разнообразные стилистические и когнитивные элементы, Джойс создает текст, бросающий вы-зов традиционным представлениям о языке, повествовании и значении. Использование в романе по-тока сознания, ассоциативного мышления и лингвистических экспериментов отражает слож-ность человеческого познания и динамичный характер восприятия. В то же время, его взаимодей-ствие с различными художественными движениями обогащает его эстетические и интерпрета-ционные возможности. В конечном итоге, «Улисс» можно понимать как всеобъемлющую модель сознания, где язык служит не только средствoм выражения, но и самим средством мышления.
This article examines the central role of occasionalisms as a morphological stylistic device in shaping the unique linguistic and stylistic features of Ulysses. The study focuses on the analysis of non-standard, author-specific lexical formations that emerge within the text and function as key elements of Joyce’s experimental language. Particular attention is paid to the structural types of occasionalisms, including compound formations, semantic deviations, morphological compression, and reduplication. The research demonstrates that occasionalisms in Ulysses are not merely stylistic ornaments but function as essential mechanisms of meaning construction, emotional expression, and cognitive modeling. They contribute to the creation of complex imagery, enhance the expressive potential of language, and reflect the associative and non-linear nature of human thought. From a cognitive-stylistic perspective, these formations activate the reader’s interpretive processes and transform the text into an interactive semantic system. The findings confirm that occasionalisms occupy a central position in Joyce’s lingvopoetic frame-work and play a crucial role in the development of his individual authorial style.
Foydalanilgan adabiyotlar
- Шкловский В. Искусство как приём. Russian Formalist Criticism. eds. L.T.Lemon, M.J.Reis. Lincoln, University of Nebraska Press, 1965, p. 522.
- Bauer L. A Glossary of Morphology. Washington D.C., Georgetown University Press, 2004, p. 78.
- Abrams M.H., Harpham G G. A Glossary of Literary Terms. Boston, Wadsworth Cengage Learning, 2012, p. 167.
- Poix C. Neology in Children’s Literature. A Typology of Occasionalisms. Lexis: Journal in English Lexicology. 2018, № 12, p. 15.
- Crystal D. The Cambridge Encyclopedia of the English Language. Cambridge, Cambridge University Press, 2002, p. 132.
- Poix C. Neology in Children’s Literature. A Typology of Occasionalisms. Lexis. 2018, № 12, p. 7–8.
- Joyce J. Ulysses. London, Penguin Classics, 2000, p. 45.
- Ellmann R. Selected Letters of James Joyce. London, Faber & Faber, 1975, p. 358.
- Galperin I.R. English Stylistics. Moscow, Higher School Publishing House, 1977, p. 102
- Bakhtin M.M. Speech Genre and Other Late Essays / eds. C.Emerson M.Holquist; trans. W.McGee. Austin, University of Texas Press, 1986, p. 89