ilmsarchashmalari@umail.uz +998 91-915-45-55 220100, Urganch shahri, Hamid Olimjon koʻchasi, 14-uy.
Arxiv / №6 · 2026 / Maqola
10.00.00 – FILOLOGIYA FANLARI

KOMIK FOLKLOR JANRLARI O‘RGANILISHINING TARIXIY-NAZARIY ASOSLARI

Annotatsiya
O'ZBEKCHA

Maqolada komik folklor janrlari, xususan, askiya va latifalarning o‘rganilish tarixi hamda ularning nazariy asoslari tahlil qilingan. Tadqiqotda jahon va o‘zbek folklorshunosligida kulgi fe-nomeniga berilgan ta’riflar, V.Y.Propp, M.M.Baxtin kabi olimlarning nazariy qarashlari qiyosiy o‘rganil-gan. Shuningdek, askiya janrining o‘ziga xos tabiati va uning xalq estetik ehtiyojlarini qondirishdagi o‘rni yoritilgan. Maqola yakunida komik janrlarning genezisi va taraqqiyot bosqichlari bo‘yicha ilmiy xulo-salar berilgan.

Kalit so'zlar: folklor, kulgi, askiya, latifa, komizm, nazariya, genezis, estetika.
РУССКИЙ

В статье анализируется история изучения комических жанров фольклора, в частности аскии и латифы, а также их теоретические основы. В исследовании сравниваются оп-ределения феномена смеха в мировой и узбекской фольклористике, рассматриваются концепции таких ученых, как В.Я.Пропп и М.М.Бахтин. Освещается специфика жанра аския и его роль в удов-летворении эстетических потребностей народа. В завершении статьи представлены научные вы-воды о генезисе и этапах развития комических жанров.

Ключевые слова: фольклор, смех, аския, латифа, комизм, теория, генезис, эстетика.
ENGLISH

This article analyzes the history of the study of comic folklore genres, particularly askiya and latifa, as well as their theoretical foundations. The study compares definitions of laughter in global and Uzbek folklore studies, examining the concepts of scholars such as V. Ya. Propp and M. M. Bakhtin. The specific features of the askiya genre and its role in satisfying the aesthetic needs of the people are highlighted. The article concludes with scientific conclusions on the genesis and stages of development of comic genres.

Keywords: folklore, laughter, askiya, latifa, comedy, theory, genesis, aesthetics.

Maqola · PDF

Foydalanilgan adabiyotlar

  1. Алексеев ВЛ. Оружием политической сатиры. Москва, 1979; Буишин A.C. М.Е.Салтыков-Щедрин. Ленинград, 1970; Луначарский A.B. О смехе. Советский фельетон. Москва, 1959, c. 439 – 442. Николаев Д.П. Смех – оружие сатиры. Москва, 1962; Эльсберг Я.Е. Вопросы теории сатиры. Москва, 1957; Мухаммадиев Р. Аския (Ўзбек халқ ижодиётининг жанри). Филол.фан.номз. дисс., Тошкент, 1961; Бахтин Л.А. Творчество Франсуа Рабле и народная культура средневековья и Ренессанса. Москва, 1990; Пропп В.Я. Проблемы комиз-ма и смеха. Москва, 1999; Фрейденберг О.М. Поэтика сюжета и жанра. Москва, 1997.
  2. Ахиезер A.C. Россия: критика исторического опыта. В 3 т., т.З. Москва, 1991; Бородай Ю.М. Эроти-ка-смерть-табу: трагедия человеческого сознания. Москва, 1996; Вайль П., Генис А. 60-е: мир советского че-ловека. Москва, 2001; Гуревич А.Я. Проблемы средневековой народной культуры. Москва., 1981; Гусев С.С., Тульчинский Г.Л. Проблема понимания в философии. Москва, 1985; Терц А. Путешествие на Черную речку. Москва, 1999.
  3. Бахтин М.М. Эстетика словесного творчества. Походаев В.С. Москва, “Искусство”, 1986, c. 258.
  4. Бәширов Г. Мең дә бер мәзәк. Казан, 1963. 380-бeт
  5. Бәширов Г. Туксан тугыз мәзәк. Казан, 1960, c. 74.
  6. Васильев М., Рахим Г. Руководство по собиранию фольклора и народной литературы. Казань.1929, 68 с.
  7. Дандес Алан. Фольклор: семиотика или психоанализ. Сб. ст. Москва, “Вост. лит”, 2003, 278 с.
  8. Дмитриев A.B. Социология юмора. Москва, 1996; Выготский JI.C. Психология искусства. СПб., 2000; Лук А.Н. Юмор, остроумие, творчество. Москва, 1977; Симонов П.В., Ершов П.М. Темперамент, харак-тер, личность. Москва, 1984; Борее Ю.Б. Комическое. Москва, 1970; Вулис А.З. Метаморфозы комического. Москва, 1976; Лосев Л.Ф., Шестаков В.П. История эстетических категорий. Москва, 1965; Рюмина М.Л. Тайна смеха, или Эстетика комического. Москва, 1998; Рюмина М.Л. Эстетика смеха. Смех как виртуальная реаль-ность. Москва, 2003; Столович Л.Н. Философия. Эстетика. Смех. СПб., Тарту, 1999; Карасев Л.В. Философия смеха. Москва, 1996; Разуваев В.В. Политический смех в современной России. Москва, 2002; Санников В.З. Русский язык в зеркале языковой игры. Москва, 2002; Дўсматов ХХ. Аския матнининг лингвостилистикаси. Филол.фан бўй.фалсафа.докт. (PhD) дисс. aвтореф., Фарғона, 2018; Берков П.Н. История русской комедии XVIII в. Л., 1977; Демин В.П. Многоцветие смеха: Комическое в мордовской литературе. Саранск, 1998; Кунильский А.Е. Смех в мире Достоевского. Петрозаводск, 1994; Московский А.П. Сатира и юмор в русской литературе. Иркутск, 1993; Николаев Д.П. Сатира Гоголя. Москва, 1984; Спиридонова Л. Бессмертие смеха. Москва, 1999; Стенник Ю.В. Русская сатира XVIII века. Л., 1985; Чернявский М.Н. Комедия Аристофана и античные теории смеха. Аристофан. Москва, 1956, c. 81–108; Аверинцев С.С. Поэтика ранневизантийской литературы. Москва, 1977; Лихачев Д.С., Панченко A.M., Понырко Н.В. Смех в Древней Руси. Л., 1984; Смех: истоки и функции. СПб., 2002; Федь Н.М. Искусство комедии. Москва, 1978.
  9. Әхмәт Солдат. Хуҗа Насретдин мәзәкләре. “Совет әдәбияты” 1943, № 8, 77–79-бетлар.
  10. Жўраев М. Наврўз байрами. Тошкент, “Фан”. 2009, 107-бет.
← Songa qaytish