KORPUS LINGVISTIKASI METODLARI ASOSIDA ASTRONOMIYA TERMINLARINING KONTEKSTUAL-SEMANTIK TAHLILI
Ushbu maqolada korpus lingvistikasi metodlari yordamida o‘zbek tilidagi astronomiya terminlarining kontekstual-semantik xususiyatlari o‘rganiladi. Tadqiqot bazasi sifatida maxsus astronomi-ya korpusi tuzilgan bo‘lib, unda ilmiy maqolalar, darsliklar va ommabop ilmiy matnlar qamrab olingan. Kollokatsion tahlil, konkordans va chastota tahlili metodlari qo‘llanilgan. Natijalar shuni ko‘rsatdiki, as-tronomiya terminlarining katta qismi kontekstda yangi semantik ma’no qozonadi va terminologik maydon doirasida o‘ziga xos kollokatlarni shakllantiradi. Olingan ma’lumotlardan raqamli lug‘at va terminologik ma’lumotlar bazalarini boyitishda bevosita qo‘llanilishi mumkin.
В данной статье с помощью методов корпусной лингвистики исследуются кон-текстуально-семантические особенности астрономических терминов в узбекском языке. В качес-тве базы исследования составлен специализированный астрономический корпус, включающий на-учные статьи, учебники и научно-популярные тексты. Применялись методы коллокационного ана-лиза, конкорданса и частотного анализа. Результаты показали, что значительная часть астро-номических терминов приобретает новые семантические значения в контексте и формирует характерные коллокаты в рамках терминологического поля. Полученные данные могут непосред-ственно применяться для обогащения цифровых словарей и терминологических баз данных
This paper investigates the contextual-semantic characteristics of Uzbek astronomical terms using corpus linguistics methods. A specialized astronomy corpus was compiled as the research base, encompassing scientific articles, textbooks, and popular science texts. Collocation analysis, concordance, and frequency analysis methods were applied. The results demonstrate that a significant portion of astronomical terms acquire new semantic meanings in context and form distinctive collocates within the terminological field. The obtained data can be directly applied to enrich digital dictionaries and termino-logical databases.
Foydalanilgan adabiyotlar
- Begmatov E.A. Hozirgi o‘zbek adabiy tilining leksik qatlamlari. Toshkent, “Fan”, 1985, 152-bet.
- Богуш О. Метафора й метонімія в українській астрономічній термінології першої третини ХХ сто-ліття. Типологія та функції мовних одиниць. 2014, № 1, c. 5–14.
- Болдырев Н.Н. Когнитивная семантика. Курс лекций по английской филологии. 2-е изд., стер. Там-бов, изд-во Тамб. ун-та, 2001, 123 с.
- Cabré M.T. Terminology. Theory, Methods and Applications. Amsterdam, John Benjamins, 1999, 248 p.
- Felber H. Terminology Manual [terminologiya qo‘llanmasi]. UNESCO General Information Programme and UNISIST. Paris, UNESCO, Infoterm, 1984, 426 p.