ilmsarchashmalari@umail.uz +998 91-915-45-55 220100, Urganch shahri, Hamid Olimjon koʻchasi, 14-uy.
Arxiv / №3 · 2026 / Maqola
ILMIY AXBOROT

MIFOLOGIK PRETSEDENT MATNLAR KONSEPTUAL TUZILMALAR SIFATIDA: TRANSFORMATSIYANING KOGNITIV MEXANIZMLARI

Annotatsiya
O'ZBEKCHA

Maqolada mifologik pretsedent matnlar konseptual tuzilmalar sifatida ko‘rib chiqiladi hamda ularning zamonaviy adabiy diskursda aktuallashuvi va transformatsiyasi mexanizmlari tahlil qilina-di. Agata Kristining The Labours of Hercules asari misolida qadimgi yunon miflarining alluziya, metafora va konseptual integratsiya orqali qayta talqin qilinishi o‘rganiladi. Mifologik ishoralarni tanib olish jara-yonlarining kognitiv asoslari hamda madaniy xotirani saqlashda semiotik transformatsiyaning roli alohida e’tibor markazida bo‘ladi. Tahlil shuni ko‘rsatadiki, mifologik matnlar qat’iy va o‘zgarmas syujetlar emas, balki yangi diskursiv kontekstlarga moslashuvchan, dinamik kognitiv modellar sifatida faoliyat yuritadi.

Kalit so'zlar: pretsedent matn, mifologiya, konseptual metafora, intertekstualik, kognitiv integrat-siya, adabiy diskurs.
РУССКИЙ

В статье рассматриваются мифологические прецедентные тексты как кон-цептуальные структуры и анализируются механизмы их актуализации и трансформации в совре-менном литературном дискурсе. На материале сборника рассказов Агаты Кристи «Подвиги Ге-ракла» исследуются способы переосмысления древнегреческих мифов посредством аллюзии, мета-форы и концептуальной интеграции. Особое внимание уделяется когнитивным процессам, лежа-щим в основе распознавания мифологических отсылок, а также роли семиотической трансформа-ции в сохранении культурной памяти. Показано, что мифологические тексты функционируют не как фиксированные повествовательные модели, а как динамичные когнитивные структуры, адап-тируемые к новым дискурсивным условиям.

Ключевые слова: прецедентный текст, мифология; концептуальная метафора, интертекс-туальность, концептуальная интеграция, литературный дискурс.
ENGLISH

The article examines mythological precedent texts as conceptual structures and explores the mechanisms of their actualization and transformation in modern literary discourse. Drawing on the example of Agatha Christie’s The Labours of Hercules, the study analyzes how ancient Greek myths are reinterpreted through allusion, metaphor, and conceptual integration. Special attention is paid to the cognitive processes underlying the recognition of mythological references and to the role of semiotic transformation in preserving cultural memory. The analysis demonstrates that mythological texts function not as fixed narratives but as dynamic cognitive models adaptable to new discursive contexts.

Keywords: precedent text, mythology, conceptual metaphor, intertextuality, cognitive integration, literary discourse.

Maqola · PDF

Foydalanilgan adabiyotlar

  1. Галиева М.Р. Мифолого-религиозный текст с позиций прецедентности. Бюллетень науки и прак-тики. 2019, т. 5, № 2, c. 311–318. https://doi.org/10.33619/2414-2948/39/43.
  2. Музафарова Л.У. Концептуализация структуры знаний в пространстве художественного интертек-ста (на материале произведений Дж.Д.Сэлинджера). Дисс. ... докт. философ. (PhD) по филол. наукам, Самар-канд, 2022, 169 с.
  3. Орлова Н.М. Библейский текст как прецедентный феномен. Aвтореф. дисс. … д-ра филол. наук, Саратов, 2010, 50 с.
  4. Райкова О.А. Трансформация мифологемы героя в древнегреческой трагедии (на материале траге-дий «Эдип-царь» и «Вакханки»). Вестник Томского государственного педагогического университета, 2018, № 5 (194), c. 69–73.DOI 10.23951/1609-624X-2018-5-69-73
  5. Christie A. The Labours of Hercules. Edition HarperCollins, 2017, 400 p. https://www.agathachristie.com/ stories/the-labours-of-hercules
  6. Кун Н.А. Легенды и мифы Древней Греции. «Public Domain», 1992 (1922), 266 с.
  7. Hercule Poirot Central https://www.poirot.us
  8. Bloom H. The Western Canon: The books and school of Ages. New York, Harcourt Brace and Company, 1994, 316 p.
  9. Бурова В.Л. Когнитивный аспект мифа в составе художественного текста (на материале англоязыч-ного художественного текста). Aвтореф. дисс. … канд. филол. наук, М., 2000, 18 с.
  10. Воркачев С.Г. “Что в имени тебе моём?”: от интертекста к лингвокультурному концепту. Язык, коммуникация, социальная среда. Ежегодное научное издание, под ред. К.М.Шилихиной. Выпуск 13, ВГУ, Воронеж, “Наука-Юнипресс”, 2015, c. 27–50.
← Songa qaytish