ilmsarchashmalari@umail.uz +998 91-915-45-55 220100, Urganch shahri, Hamid Olimjon koʻchasi, 14-uy.
Arxiv / №7 · 2026 / Maqola
10.00.00 – FILOLOGIYA FANLARI

NISHOTIY “HUSN-U DIL” DOSTONIDAGI MUNOZARALI AYRIM ETIMOLOGIK BIRLIKLAR TAHLILI

Annotatsiya
O'ZBEKCHA

Ushbu maqolada Muhammad Niyoz Nishotiyning “Husn-u Dil” dostonida uchraydi-gan ayrim turkiy leksemalarning etimologik xususiyatlari tahlil qilinadi. Xususan, xoqon, xon, ko‘ngul va qiz leksemalarining kelib chiqishi, tarixiy rivojlanishi hamda semantik xususiyatlari qiyosiy-tarixiy yonda-shuv asosida o‘rganiladi. Tadqiqot natijasida ushbu leksemalarning turkiy ildizlari va badiiy matndagi funksional xususiyatlari aniqlanadi.

Kalit so'zlar: : Nishotiy, Husn-u Dil, etimologiya, turkiy leksika, tarixiy leksikologiya, ko‘ngul, xoqon, xon, qiz.
РУССКИЙ

В данной статье рассматриваются этимологические особенности некоторых тюркских лексем, встречающихся в поэме Мухаммада Нияза Нишоти «Хусн-у Дил». Анализируют-ся происхождение и семантическое развитие слов хакан, хан, кўнгул и киз. В работе используются сравнительно‑исторический и этимологический методы исследования.

Ключевые слова: Нишоти, Хусн-у Дил, этимология, тюркская лексика, историческая лекси-кология, кoнгул, хакан, хан, киз.
ENGLISH

This article analyzes the etymological features of several Turkic lexemes found in Muhammad Niyaz Nishoti's poem “Husn-u Dil’. The origin and semantic development of the words khagan, khan, kongul and qiz are examined and the scientific views of different scholars are compared.

Keywords: Nishoti, Husn-u Dil, etymology, Turkic lexicon, historical lexicology, kongul, khagan, khan, qiz.

Maqola · PDF

Foydalanilgan adabiyotlar

  1. Clauson G. An Etymological Dictionary of Pre-Thirteenth-Century Turkish. Oxford, 1972, p. 611.
  2. Севортян Э.В. Этимологический словарь тюркских языков. М., “Наука”, 1980, т. III, c. 136.
  3. Радлов В.В. Опыт словаря тюркских наречий. Т. II, c. 54.
  4. Starostin S., Dybo A., Mudrak O. Etymological Dictionary of the Altaic Languages. Brill, 2003, p. 1156.
  5. Нафиков Ш.В. Древнетюркское könül, башкирское күңел ‘сердце’: этимологические связи одного соматизма // Вестник ЕНУ им. Л.Н.Гумилева. Серия: Филология, 2021, № 2(135), c. 149.
  6. Gülensoy T. Türkiye Türkçesindeki Türkçe Sözcüklerin Köken Bilgisi Sözlüğü. Ankara, TDK, 2007, Cilt 1, s. 367.
  7. Räsänen M. Versuch eines etymologischen Wörterbuchs der Turksprachen. Helsinki, 1969, s. 291.
  8. Gülensoy T. Türkiye Türkçesindeki Türkçe Sözcüklerin Köken Bilgisi Sözlüğü. – Ankara: TDK, 2007, Cilt 1, s. 504.
  9. Рустамов А. Сўз хусусида сўз. Тошкент, “Ёш гвардия”, 1987, 28–29-бетлар.
  10. Маҳмуд Кошғарий. Девону луғотит турк. Тошкент, “Фан”, 1960, т. 1, 312-бет.
← Songa qaytish