NISHOTIY “HUSN-U DIL” DOSTONIDAGI MUNOZARALI AYRIM ETIMOLOGIK BIRLIKLAR TAHLILI
Ushbu maqolada Muhammad Niyoz Nishotiyning “Husn-u Dil” dostonida uchraydi-gan ayrim turkiy leksemalarning etimologik xususiyatlari tahlil qilinadi. Xususan, xoqon, xon, ko‘ngul va qiz leksemalarining kelib chiqishi, tarixiy rivojlanishi hamda semantik xususiyatlari qiyosiy-tarixiy yonda-shuv asosida o‘rganiladi. Tadqiqot natijasida ushbu leksemalarning turkiy ildizlari va badiiy matndagi funksional xususiyatlari aniqlanadi.
В данной статье рассматриваются этимологические особенности некоторых тюркских лексем, встречающихся в поэме Мухаммада Нияза Нишоти «Хусн-у Дил». Анализируют-ся происхождение и семантическое развитие слов хакан, хан, кўнгул и киз. В работе используются сравнительно‑исторический и этимологический методы исследования.
This article analyzes the etymological features of several Turkic lexemes found in Muhammad Niyaz Nishoti's poem “Husn-u Dil’. The origin and semantic development of the words khagan, khan, kongul and qiz are examined and the scientific views of different scholars are compared.
Foydalanilgan adabiyotlar
- Clauson G. An Etymological Dictionary of Pre-Thirteenth-Century Turkish. Oxford, 1972, p. 611.
- Севортян Э.В. Этимологический словарь тюркских языков. М., “Наука”, 1980, т. III, c. 136.
- Радлов В.В. Опыт словаря тюркских наречий. Т. II, c. 54.
- Starostin S., Dybo A., Mudrak O. Etymological Dictionary of the Altaic Languages. Brill, 2003, p. 1156.
- Нафиков Ш.В. Древнетюркское könül, башкирское күңел ‘сердце’: этимологические связи одного соматизма // Вестник ЕНУ им. Л.Н.Гумилева. Серия: Филология, 2021, № 2(135), c. 149.
- Gülensoy T. Türkiye Türkçesindeki Türkçe Sözcüklerin Köken Bilgisi Sözlüğü. Ankara, TDK, 2007, Cilt 1, s. 367.
- Räsänen M. Versuch eines etymologischen Wörterbuchs der Turksprachen. Helsinki, 1969, s. 291.
- Gülensoy T. Türkiye Türkçesindeki Türkçe Sözcüklerin Köken Bilgisi Sözlüğü. – Ankara: TDK, 2007, Cilt 1, s. 504.
- Рустамов А. Сўз хусусида сўз. Тошкент, “Ёш гвардия”, 1987, 28–29-бетлар.
- Маҳмуд Кошғарий. Девону луғотит турк. Тошкент, “Фан”, 1960, т. 1, 312-бет.