ilmsarchashmalari@umail.uz +998 91-915-45-55 220100, Urganch shahri, Hamid Olimjon koʻchasi, 14-uy.
Arxiv / №10 · 2026 / Maqola
13.00.00 – PEDAGOGIKA FANLARI

O‘QITUVCHINING O‘Z-O‘ZINI ANGLASHI, O‘QUV FAOLIYATINI REJALASHTIRISHI, MONITORING QILISHI VA BAHOLASH QOBILIYATLARINING KASBIY RIVOJLANISHDAGI O‘RNI

Annotatsiya
O'ZBEKCHA

Mazkur maqolada bo‘lajak boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarining metakognitiv kompe-tensiyalarini rivojlantirishning nazariy-metodologik va amaliy asoslari yoritilgan. Tadqiqotda metakog-nitiv kompetensiyaning mazmuni, tarkibiy komponentlari hamda uni rivojlantirish imkoniyatlari kompe-tensiyaviy, fanlararo integrativ va refleksiv-faoliyatli yondashuvlar asosida tahlil qilingan. J.Flavell, G. Schraw va L.S.Vigotskiyning metakognitiv rivojlanish, kognitiv monitoring hamda rivojlantiruvchi ta’limga oid ilmiy qarashlari metodologik asos sifatida belgilangan. Tadqiqot jarayonida metakognitiv didaktik mo-dullar, integrativ o‘quv klasterlari, fanlararo topshiriqlar, muammoli-amaliy vaziyatlar, refleksiv keyslar va o‘z-o‘zini baholash mexanizmlaridan foydalanish imkoniyatlari o‘rganilgan. Olingan natijalar mazkur metodik vositalarning bo‘lajak o‘qituvchilarda o‘z bilish faoliyatini rejalashtirish, monitoring qilish, bosh-qarish, baholash va refleksiv tahlil qilish ko‘nikmalarini rivojlantirishdagi ahamiyatini ko‘rsatgan. Tadqiqot asosida bo‘lajak boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarining metakognitiv kompetensiyalarini rivojlantirish metodikasini takomillashtirishga qaratilgan amaliy takliflar ishlab chiqilgan

Kalit so'zlar: metakognitiv kompetensiya, metakognitsiya, bo‘lajak boshlang‘ich sinf o‘qituvchisi, metakognitiv bilim, kognitiv monitoring, o‘z-o‘zini boshqarish, refleksiya, fanlararo integratsiya, kompe-tensiyaviy yondashuv, refleksiv-faoliyatli yondashuv, integrativ topshiriqlar, metakognitiv didaktik modul-lar
РУССКИЙ

В статье освещаются теоретико-методологические и практические основы развития метакогнитивных компетенций будущих учителей начальных классов. Содержание и структурные компоненты метакогнитивной компетенции, а также возможности её развития анализируются на основе компетентностного, междисциплинарно-интегративного и рефлексив-но-деятельностного подходов. В качестве методологической основы исследования определены на-учные взгляды Дж.Флавелла, Г.Шроу и Л.С.Выготского на метакогнитивное развитие, когнитив-ный мониторинг и развивающее обучение. В ходе исследования изучены возможности использова-ния метакогнитивных дидактических модулей, интегративных учебных кластеров, междисцип-линарных заданий, проблемно-практических ситуаций, рефлексивных кейсов и механизмов само-оценки. Полученные результаты показали значимость данных методических средств для развития у будущих учителей навыков планирования, мониторинга, регулирования и оценки собственной поз-навательной деятельности, а также её рефлексивного анализа. На основе результатов исследо-вания разработаны практические рекомендации, направленные на совершенствование методики развития метакогнитивных компетенций будущих учителей начальных классов.

Ключевые слова: метакогнитивная компетенция, метакогниция, будущий учитель началь-ных классов, метакогнитивные знания, когнитивный мониторинг, саморегуляция, рефлексия, меж-дисциплинарная интеграция, компетентностный подход, рефлексивно-деятельностный подход, интегративные задания, метакогнитивные дидактические модули
ENGLISH

This article examines the theoretical, methodological, and practical foundations for developing the metacognitive competencies of prospective primary school teachers. The content and structural components of metacognitive competence, as well as opportunities for its development, are analyzed through competency-based, interdisciplinary-integrative, and reflective-activity approaches. The theoretical perspectives of J.Flavell, G.Schraw, and L.S.Vygotsky on metacognitive development, cognitive monitoring, and developmental education serve as the methodological foundation of the study. The research explores the potential of metacognitive didactic modules, integrative learning clusters, interdisciplinary tasks, problem-based practical situations, reflective case studies, and self-assessment mechanisms. The findings demonstrate the significance of these methodological tools in developing prospective teachers’ abilities to plan, monitor, regulate, evaluate, and reflectively analyze their own cognitive activities. Based on the findings, practical recommendations have been developed to improve the methodology for fostering metacognitive competencies among prospective primary school teachers

Keywords: metacognitive competence, metacognition, prospective primary school teacher, metacognitive knowledge, cognitive monitoring, self-regulation, reflection, interdisciplinary integration, competency-based approach, reflective-activity approach, integrative tasks, metacognitive didactic modules

Maqola · PDF

Foydalanilgan adabiyotlar

  1. OECD. Teachers for the 21st Century: Using Evaluation to Improve Teaching [Electronic resource] / OECD. – Paris: OECD Publishing, 2013, 128 p. URL: https://doi.org/10.1787/9789264193864-en.
  2. Schön D.A. The Reflective Practitioner: How Professionals Think in Action / D.A. Schön. New York, Basic Books, 1983, 384 p.
  3. Day C. Developing Teachers. The Challenges of Lifelong Learning. C.Day. London: Falmer Press, 1999. – 240 p
  4. Vangrieken K. Teacher collaboration: A systematic review. K.Vangrieken, F.Dochy, E.Raes, E.Kyndt // Educational Research Review. 2015, vol. 15, p. 17–40
  5. Pollard A. Reflective Teaching in Schools. A.Pollard. 4th ed. London, Bloomsbury Academic, 2014, 600 p.
  6. Kyriacou C. Effective Teaching in Schools. Theory and Practice. C.Kyriacou. 3rd ed. Cheltenham: Nelson Thornes, 2009, 168 p.
  7. Black P. Developing the theory of formative assessment. P.Black, D.Wiliam. Educational Assessment, Evaluation and Accountability. 2009, vol. 21, № 1, p. 5–31
  8. Guskey T.R. Evaluating Professional Development. Thousand Oaks, CA: Corwin Press, 2000, 336 p.
← Songa qaytish