O‘ZBEK ADABIYOTIDA SAYOHATNOMA JANRINING SHAKLLANISH OMILLARI
Maqolada o‘zbek adabiyotida sayohatnoma janrining shakllanishi va taraqqiyoti tari-xiy, ijtimoiy-siyosiy hamda adabiy omillar bilan bog‘liq holda tahlil qilinadi. XIX asr oxiri – XX asr bosh-laridagi mustamlakachilik siyosati, milliy uyg‘onish va ma’rifatparvarlik g‘oyalari janrning badiiy-estetik qiyofasini belgilagan asosiy omillar sifatida yoritiladi. Muqimiy, Zavqiy, Hayratiy, Ahmad Donish, jadid adiblari hamda sovet va mustaqillik davri yozuvchilarining sayohat asarlari qiyosiy-tahliliy asosda o‘r-ganildi. Tadqiqotda sayohatnoma o‘zbek adabiyotida safar tasvirigina emas, balki milliy identitet, ijtimoiy tanqid va madaniy xotirani ifodalovchi muhim badiiy shakl ekanligi asoslab beriladi.
В статье анализируются становление и развитие жанра путевых заметок в уз-бекской литературе в связи с историческими, общественно-политическими и литературными факторами. Колониальная политика, национальное пробуждение и просветительские идеи конца XIX – начала XX века рассматриваются как основные факторы, определившие художественно-эс-тетический облик жанра. На сравнительно-аналитической основе исследованы путевые произве-дения Мукими, Завки, Хайратий, Ахмада Дониша, представителей джадидской литературы, а также писателей советского периода и периода независимости. В исследовании обосновывается, что жанр путевых заметок в узбекской литературе является не только описанием путешествий, но и важной художественной формой выражения национальной идентичности, социальной крити-ки и культурной памяти
The article analyzes the formation and development of the travelogue genre in Uzbek literature in connection with historical, socio-political, and literary factors. The colonial policy, national awakening, and enlightenment ideas of the late 19th and early 20th centuries are highlighted as the main factors that shaped the artistic and aesthetic character of the genre. The travel works of Muqimiy, Zavqiy, Hayratiy, Ahmad Donish, Jadid writers, as well as Soviet and Independence-period authors, are studied on a comparative and analytical basis. The research substantiates that the travelogue in Uzbek literature is not merely a depiction of travel, but also an important artistic form expressing national identity, social criticism, and cultural memory.
Foydalanilgan adabiyotlar
- Karimov N. Jadid adabiyoti va ma’rifatparvarlik harakati. Toshkent, “Fan”, 2011, 256-bet.
- Normatov U. O‘zbek adabiyoti tarixi masalalari. Toshkent, “O‘qituvchi”, 2007, 312-bet.
- Qosimov B. Ahmad Donish va Markaziy Osiyo ma’rifatparvarligi. Toshkent, “Fan”, 2004, 198-bet.
- Rasulov A. Mumtoz va yangi o‘zbek adabiyoti: izlanishlar va tahlillar. Toshkent, “Akademnashr”, 2010, 284-bet
- Muqimiy. Tanlangan asarlar. Toshkent, G‘afur G‘ulom nomidagi adabiyot va san’at nashriyoti, 1974. – 320-bet
- Zavqiy. Asarlar. Toshkent, “Fan”, 1978, 210-bet.
- Hayratiy. Saylanma. Toshkent, Adabiyot va san’at nashriyoti, 1981, 176-bet.
- Donish A. Navodir ul-vaqoe’. Toshkent, “Fan”, 1960, 245-bet.
- Behbudiy M. Tanlangan asarlar. Toshkent, “Sharq”, 1999, 352-bet.
- Avloniy A. Tanlangan pedagogik va publitsistik asarlar. Toshkent, “O‘qituvchi”, 1988, 304-bet.
- Pratt M.L. Imperial Eyes: Travel Writing and Transculturation. London, Routledge, 1992, 257 p.